Mr. H. (Harm) Smeenge - Montesquieu Instituut

Vooraanstaand liberaal politicus uit Drenthe, die bijna 50 jaar onafgebroken deel uitmaakte van het parlement en een nationale figuur werd. Als afgevaardigde voor Meppel pleitbezorger voor de belangen van de binnenschippers, waarvoor hij ook opkwam als voorzitter van de schippersvereniging Schuttevaer. Was verder actief op het gebied van het ambachtsonderwijs en in de Zuiderzee-vereniging. Populair Kamerlid in eigen provincie; zeer werkzaam en sociaal voelend. Joviaal en ongekunsteld in de omgang en uitstekend op de hoogte van wat er leefde in de Drentse samenleving. Zijn dochter was een bekend voorvechtster van vrouwenrechten en de moeder van Harm van Riel.

liberaal, Vrijheidsbond, Liberale Unie, vooruitstrevende kamerclub, vrijzinnig-democratische kamerclub
in de periode 1886-1935: lid Tweede Kamer, lid Eerste Kamer
Harm (Harm) geboorteplaats en -datum
Assen, 25 mei 1852

overlijdensplaats en -datum
Assen, 9 mei 1935

levensbeschouwing
Nederlands Hervormdstroming(en)
Takkiaan, 1894

partij(en)

• - 

  Liberale Unie, tot april 1921 
• - 

  Liberale Staatspartij "De Vrijheidsbond", vanaf april 1921 

lid tussentijds gevormde fractie(s)

• - 

  kiesrecht-Kamerclub, van september 1893 tot maart 1894 
• - 

  Vooruitstrevend-Liberale Kamerclub, van september 1893 tot maart 1894 
• - 

  Vooruitstrevend-Liberale Kamerclub, van 2 december 1902 tot juni 1905 

• - 

  advocaat te Assen, van 1877 tot 1879 
• - 

  beëdigd klerk ter griffie, Arrondissementsrechtbank te Assen 
• - 

  griffier kantongerecht te Meppel, van 1 oktober 1879 tot 1 juni 1890 
• - 

  leraar staathuishoudkunde, Rijks Hogere Burgerschool te Meppel, van 1881 tot 1900 
• - 

  lid gemeenteraad van Meppel, omstreeks 1885 en nog in 1888 
• - 

  lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 5 april 1886 tot 18 mei 1886 (voor het kiesdistrict Assen) 
• - 

  lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 14 juli 1886 tot 17 augustus 1887 (voor het kiesdistrict Assen) 
• - 

  lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 19 september 1887 tot 27 maart 1888 (voor het kiesdistrict Assen) 
• - 

  lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 1 mei 1888 tot 26 mei 1890 (voor het kiesdistrict Meppel) 
• - 

  kantonrechter te Hoogeveen, van 1 juni 1890 tot 1 augustus 1900 
• - 

  lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 26 juni 1890 tot 20 maart 1894 (voor het kiesdistrict Meppel) 
• - 

  lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 16 mei 1894 tot 28 augustus 1900 (voor het kiesdistrict Meppel) 
• - 

  griffier Gerechtshof te Amsterdam, van 1 september 1900 tot 1 mei 1929 
• - 

  lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 18 september 1900 tot 17 september 1918 (voor het kiesdistrict Meppel) 
• - 

  lid Provinciale Staten van Noord-Holland, van 2 juli 1907 tot 1 juli 1913 (voor het kiesdistrict Amsterdam II) 
• - 

  lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 21 september 1920 tot 9 mei 1935 (1920-1923 voor Drenthe) 

• - 

  lid hoofdbestuur Liberale Unie, van 18 mei 1889 tot 22 juni 1895 
• - 

  lid hoofdbestuur Liberale Unie, van 1912 tot 1920 
• - 

  lid algemeen bestuur, Liberale Staatspartij "De Vrijheidsbond", van 1921 tot 1923 

• - 

  lid College van Regenten Gevangenis te Meppel, vanaf 23 september 1886 (nog in 1890) 
• - 

  voorzitter schippersvereniging "Schuttevaer", van 1891 tot 9 mei 1935 
• - 

  voorzitter Vereniging schoolfonds voor schipperskinderen "Schuttevaer" 
• - 

  lid Staatscommissie tot onderzoek van de afsluiting en droogmaking der Zuiderzee (Staatscommissie-Lely), van 1892 tot 14 april 1894 
• - 

  lid Staatscommissie inzake de werkliedenverzekering, van 1895 tot 1898 
• - 

  lid algemeen bestuur Zuiderzee-vereeniging, van 1897 tot 1901 
• - 

  lid bestuur Nederlandsche Maatschappij ter bevordering van nijverheid, departement Amsterdam, van 1901 tot 1902 
• - 

  lid dagelijks bestuur Zuiderzee-vereeniging, van 1901 tot 1906 
• - 

  lid Staatscommissie voor de binnenschipperij (Staatscommissie-Van Dedem), van 28 mei 1905 tot januari 1912 
• - 

  lid hoofdbestuur Vereniging voor Volksonderwijs, van oktober 1905 tot 1921 
• - 

  lid commissie van toezicht op het lager onderwijs te Amsterdam, omstreeks 1906 tot 1907 
• - 

  ondervoorzitter Zuiderzee-vereeniging, van 1906 tot 1935 
• - 

  lid Comité voor het verkrijgen van een scheepvaartwater van de Rijn door de Gelderse Vallei naar de Zuiderzee, 1908 
• - 

  lid bestuur Vereeniging voor Doofstommenonderwijs te Amsterdam, omstreeks 1913 
• - 

  lid Zuiderzeeraad, van 31 maart 1919 tot 9 mei 1935 
• - 

  voorzitter Vereniging voor Volksonderwijs, van 1921 tot november 1931 
• - 

  ondervoorzitter Staatscommissie aanvullend onderwijs voor de rijpere jeugd (Staatscommissie-Van Wijnbergen), van 7 maart 1927 tot 24 maart 1930 
• - 

  voorzitter Vereeniging tot bevordering van vakopleiding van handwerklieden in Nederland 
• - 

  voorzitter Commissie voor het onderwijs aan schippers- en kramerskinderen, vanaf augustus 1928 
• - 

  lid Nationaal Crisiscomité, vanaf 1932 

afgeleide functies, presidia etc.

• - 

  lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van april 1901 tot juni 1901 (voorzitter vijfde afdeling) 
• - 

  lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van februari 1906 tot mei 1906 (voorzitter vierde afdeling) 
• - 

  lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1909 tot november 1909 (voorzitter tweede afdeling) 
• - 

  lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1913 tot november 1913 (voorzitter eerste afdeling) 
• - 

  lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van juli 1917 tot september 1917 (voorzitter tweede afdeling) 

lager onderwijs

• - 

  lagere school te Assen 

voortgezet onderwijs

• - 

  gymnasium te Assen, van 1864 tot 1872 

academische studie

• - 

  Romeins en hedendaags recht (gepromoveerd op stellingen), Hogeschool te Groningen, van 19 oktober 1872 tot 8 juni 1877 

als parlementariër

• - 

  Kwam in het bijzonder op voor de belangen van de binnenscheepvaart. Hield zich verder onder meer bezig met aangelegenheden inzake de spoorwegen, onderwijs, posterijen en ambtenarenzaken. 
• - 

  Sprak in de Eerste Kamer over uiteenlopende onderwerpen, vooral op het gebied van onderwijs, waterstaat, handel en binnenlands bestuur 

opvallend stemgedrag

• - 

  Stemde in 1896 tegen de ontwerp-Kieswet van Van Houten 
• - 

  Behoorde in 1901 tot de minderheid van zijn fractie die tegen de ontwerp-Militiewet stemde 
• - 

  Behoorde in 1909 tot de minderheid van de Unie-liberalen die tegen een motie-Schaper stemde, waarin om wettelijke regeling van de arbeidsduur werd gevraagd 
• - 

  Stemde in 1923 als enige liberaal Eerste Kamerlid tegen de ontwerp-Arbeidsgeschillenwet 
• - 

  Stemde in 1931 als enige liberaal vóór de ontwerp-Tarwewet 

algemeen

• - 

  Tegenstander van de samenvoeging van gemeenten 
• - 

  Werd bij zijn overlijden door veel dagbladen 'een nationale figuur' genoemd 

uit de privésfeer

• - 

  Oprichter van het Harm Smeenge-fonds voor oprichting van ambachtsscholen in Drenthe 
• - 

  Zijn vader was landbouwer en koopman 
• - 

  Zijn dochter was voorzitster van de Nederlandsche Bond voor Vrouwenkiesrecht 

verkiezingen

• - 

  Versloeg in maart 1886 P.J.G. van Diggelen na herstemming 
• - 

  Werd in 1888 en 1894 bij enkelvoudige kandidaatstelling gekozen 
• - 

  Versloeg in 1891 B. Berends Jr. (arp) 
• - 

  Versloeg in 1897 A. Wiersinga (arp) 
• - 

  Versloeg in 1901 Mr. H. Verkouteren (ch) 
• - 

  Versloeg in 1905 J. Knoppers (chu) 
• - 

  Versloeg in 1909 B. Berends Azn (chu) 
• - 

  Versloeg in 1913 F. Fokkens (chu) 
• - 

  Werd in 1917 bij enkelvoudige kandidaatstelling gekozen 
• - 

  Was in 1918 nummer twee op de kandidatenlijst in de kieskringen in de noordelijke provincies en werd niet gekozen 
• - 

  Werd in 1923, 1926 en 1932 tot Eerste Kamerlid gekozen door Groep II: Gelderland, Overijssel, Groningen en Drenthe 

pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen

• - 

  "Harm Sik" (nadat hij in eigen kring geld had ingezameld om arme kolonisten op een heideontginning ieder een geit (de koe van de armen) te kunnen geven. In Drenthe heet een geit "sik".) 
• - 

  "Harm Schuttevaer" (bijnaam in schipperskringen) 

woonplaats(en)/adres(sen)

• - 

  Amsterdam, Joh. Verhulststraat 75, omstreeks 1912 
• - 

  Amsterdam, P.C. Hooftlaan 157, omstreeks 1914 en nog in 1920 
• - 

  Amsterdam, Willemsparkweg 180, omstreeks 1927 
• - 

  Amsterdam, Vossiusstraat 15, omstreeks 1928 en nog in 1931 

ridderorden

• - 

  Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 31 augustus 1895 
• - 

  Grootofficier in de Orde van Oranje-Nassau, 11 april 1931 (t.g.v. 40-jarig jubileum bij 'Schuttevaer') 

literatuur/documentatie

• - 

  G. Puchinger, interview met H. van Riel, in: "Hergroepering der partijen? (1968), 69-72 
• - 

  G. Voerman, "Smeenge, Harm (1852-1935)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel IV, 463 
• - 

  H. van Felius en H.J. Metselaars, "Noordhollandse Statenleden 1840-1919" 
• - 

  Onze Afgevaardigden, 1897, 1901, 1905, 1909, 1913 
• - 

  "Het Vaderland", 9 en 14 mei 1935 
• - 

  "Nieuwsblad van het Noorden", 9 mei 1935 
• - 

  Wie is dat? 1932 

Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland

archivalia
archief-Smeenge, Nationaal Archiefhuwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Assen, 26 juli 1877 (echtgenote overleden 11 november 1924)

echtgeno(o)t(e)/partner
M.J. Mos, Margaretha Jantina

kinderen
2 dochters (en 1 jong-gestorven dochter)

vader
H.H. Smeenge, Hendrik Harms

geboorteplaats en/of -datum
Anlo (Dr.), 1 juli 1781

moeder
H. Kamps, Hendrikje

geboorteplaats en/of -datum
Haren, 1 september 1815

familierelaties
Grootvader van Harm van Riel, Eerste Kamerlid