Handelsbeleid - Montesquieu Instituut

De Europese Unie is de grootste exporteur ter wereld, zowel van diensten als van producten. De Unie is ook de grootste importeur ter wereld van producten. Als economisch blok neemt de EU bijna éénvijfde van de wereldhandel voor haar rekening.

Om hun wereldwijde handelsbelangen effectief te verdedigen, voeren de 27 EU-lidstaten een gezamenlijk handelsbeleid. De afzonderlijke lidstaten hebben hun zeggenschap hierover overgedragen aan de Europese Commissie.

Als gevolg van de interne markt worden op de handel tussen EU-landen geen invoerrechten geheven. Voor de import uit landen buiten de EU gelden echter uniforme douane-tarieven. De EU doet momenteel het meest zaken met China en de Verenigde Staten.

Door haar economisch gewicht als gevolg van de interne markt is de Europese Unie een serieuze speler op de wereldmarkten. Vanuit deze positie probeert de EU zich in te zetten voor een eerlijke en voor iedereen toegankelijke wereldhandel. Ook wil de EU kinderarbeid aanpakken.

Cijfers

Import- en exportcijfers van de Europese Unie in miljoenen euro’s.

Bron: Eurostat

Wereldhandelsorganisatie

De 27 lidstaten van de Europese Unie zijn allen lid van de in 1995 opgerichte Wereldhandelsorganisatie (WHO). Omwille van een sterkere onderhandelingspositie laten de EU-landen zich bij onderhandelingen meestal vertegenwoordigen door de EU.

In het kader van de WHO streeft de EU onder meer naar wereldwijde liberalisatie van de handel. Dit houdt in dat handelsbarrières zoals invoertarieven en importquota’s waar mogelijk moeten worden afgeschaft. Op deze manier hoopt de Europese Unie de wereldhandel eerlijker te maken.

Met name ontwikkelingslanden profiteren hiervan. Ondernemers uit minder rijke landen hebben vaak te lijden onder hoge invoerrechten die westerse landen hen opleggen. Om hen tegemoet te komen heeft de EU afgesproken dat zij in bepaalde gevallen tegen een lager tarief producten mogen invoeren in de Unie. De regels voor speciale importtarieven voor ontwikkelingslanden liggen vast in het zogenaamde Generalised System of Preferences (GSP). Met deze regeling verschaft de EU aan 176 ontwikkelingslanden en -gebieden voorrang op de Europese markt door middel van gereduceerde invoerrechten op hun goederen.

De EU heeft een speciaal samenwerkingsverband met enkele Afrikaanse landen ten zuiden van de Sahara, de Caraïben en de Stille Oceaan (ACS-landen).

Verder maakt de EU zich sterk voor wereldwijde erkenning van technische normen en kwaliteitsstandaarden, en de bestrijding van het produceren en verkopen van namaakproducten.

Protectionisme

Deze vorm van economisch beleid is de tegenhanger van internationale vrijhandel. Door protectionisme schermt een land de eigen markt af voor buitenlandse concurrenten. Veel gebruikte protectionistische maatregelen zijn tarieven, importquota en subsidies. Hiermee worden buitenlandse concurrenten geneutraliseerd zodat de eigen industrie kan groeien. Protectionisme wordt zodoende vaak gezien als het tegenovergestelde van internationale vrijhandel.

Hoewel de EU zich openlijk uitspreekt tegen protectionisme moet worden vastgesteld dat deze vorm van economisch beleid wel degelijk voorkomt binnen de Unie. Als gevolg van de huidige economische crisis is het protectionisme in de vorm van staatssteun binnen Europa sterk toegenomen.

Europese Economische Ruimte

De Europese Unie en drie van de landen van de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA) - Liechtenstein, Noorwegen en IJsland - vormen sinds 1992 samen de Europese Economische Ruimte (EER). In de EER geldt de interne markt zoals die bestaat binnen de Europese Unie: er is sprake van vrij verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal. Ook de Europese regels voor mededinging en overheidssubsidies zijn op de drie EVA-landen van toepassing.

Lees meer

Bron	Taal	Soort Informatie
Europese Unie	NL	Inleiding + samenvatting van de EU wetgeving tav handelsbeleid (L)

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad en het Europees Parlement een rol.

Initiatief voor nieuw beleid: Europese Commissie

Eerstverantwoordelijk is de Eurocommissaris voor Externe Handel:

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

Besluitvorming door Raad en Europees Parlement

Voor kaders voor de uitvoering van het handelsbeleid geldt de gewone wetgevingsprocedure.

Voor het sluiten van handelsakkoorden geldt dat de Raad de Europese Commissie machtigt om te onderhandelen. De Raad ziet toe op de onderhandelingen via een een speciaal comité dat de Commissie bijstaat. Voor het sluiten van akkoorden beslist de Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen. Op de terrein van intellectueel eigendom, directe buitenlandse investeringen, culturele goederen en diensten in zorg, onderwijs en de sociale sector beslist de Raad met eenparigheid van stemmen.

De Commissie moet het Europees Parlement regelmatig op de hoogte stellen van de stand van de onderhandelingen.

De raadsformatie  die beslist over buitenlandse handel is de Raad Buitenlandse Zaken. Vertegenwoordiger voor Nederland in deze Raad is:

Voor het Europees Parlement beoordeelt de parlementaire commissie Internationale Handel de voorstellen van de Europese Commissie en de eventuele aanvullingen van de Raad. Er zijn geen Nederlandse Europarlementariërs lid van deze commissie. Plaatsvervangend lid in deze commissie is:

Als het Europees Parlement het (eventueel aangepaste) voorstel goedkeurt, sluit een overeenstemming in de Raad van de Europese Unie de procedure af. Nederland heeft in de Raad 13 stemmen, op een totaal van 345. Als het voorstel door de Raad is goedgekeurd, zorgt de Nederlandse regering ervoor dat het voorstel nationaal wordt uitgevoerd.

Relatie met andere samenwerkingsverbanden

WHO

De Europese Commissie mag zelfstandig als partij bij de WHO klachten indienen over oneerlijke concurrentie, zoals door het geven van subsidies, oneerlijke fiscale voordelen of andere vormen van concurrentievervalsing. De Commissie mag zelfstandig extra invoerheffingen opleggen straf voor dergelijke oneerlijke handelspraktijken.

Het handelsbeleid - voor zover niet specifiek geregeld in douanebeleid - vindt haar basis in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VwEU):

• - 

  beginselen: eerste deel VwEU titel I art. 3, vijfde deel VwEU titel II art. 206 
• - 

  sluiten handelsakkoorden: vijfde deel VwEU titel II art. 207, vijfde deel VwEU titel V art. 218

Hot issues

Nederland

Europese Unie

Activiteitendossier

Factsheet Europees Parlement

Betrokken instanties

Statistiek

Wereldhandelsorganisatie