Criminaliteitsbeleid - Montesquieu Instituut

Het criminaliteitsbeleid van de Europese Unie is met name gericht op de aanpak van internationale criminele netwerken.

Criminele organisaties hebben voordeel gehad bij het verdwijnen van de grenscontroles tussen de EU-landen. De EU hecht grote waarde aan het waarborgen van de veiligheid van haar burgers. Daarom is het belangrijk dat de lidstaten en betrokken organisaties nauw samenwerken bij het bestrijden van (grensoverschrijdende) criminaliteit.

Inhoudsopgave van deze pagina:

Uitgebreid

Delen

1. Ontwikkeling in vogelvlucht
2. Wie doet wat

3. Juridisch kader
4. Meer informatie

De EU streeft naar veiligheid voor de inwoners. Daarvoor is nauwe samenwerking nodig tussen de lidstaten op het gebied van politie en justitie.

Sinds het Verdrag van Amsterdam van 1997 is de samenwerking tussen de lidstaten op het gebied van justitie en binnenlandse zaken ingedeeld in twee terreinen:

• - 

  activiteiten waarbij het niet gaat om het bestrijden van criminele activiteiten, maar om zaken als asiel, immigratie en controle aan de buitengrenzen van de EU;
• - 

  activiteiten die tot doel hebben de criminaliteit te bestrijden.

Het opheffen van de grensposten binnen de Europese Unie heeft niet alleen geleid tot een stimulans van de economie, maar gaf ook de grensoverschrijdende criminaliteit een impuls. Het beleid van de Europese Unie is met name gericht op de aanpak van internationale criminele netwerken. Een onderdeel van dit beleid is onder meer de bestrijding van drugssmokkel, handel in gestolen auto's, het witwassen van geld, creditcardfraude en valsemunterij, pedofiele netwerken, mensensmokkel, en illegale orgaanhandel.

Een aantal lidstaten van de Europese Unie wisselt vingerafdrukken, DNA-profielen en kentekenregistraties uit in de strijd tegen criminaliteit. Vanaf augustus 2011 kunnen alle lidstaten dit doen, als zij aan een aantal voorwaarden voldoen. Nederland wisselt deze gegevens al uit met een aantal landen. Deze uitwisseling is vastgelegd in het verdrag van Prüm.

In april 2010 kwam hier nog een aandachtspunt bij: de bestrijding van internetcriminaliteit. De EU-ministers lanceerden toen het plan om een centrum voor cybercrime te creëren dat de strijd zou moeten aangaan met onder andere internetzwendel, fraude en de verspreiding van kinderpornografie. Dit bureau, het 3CR, is sinds januari 2013 gevestigd in Den Haag.

Op praktisch vlak werken de nationale politiediensten steeds meer samen, in het bijzonder in het kader van Europol. Europol heeft sinds 1999 als taak het vergemakkelijken van het verzamelen, uitwisselen en analyseren van gegevens op Europees niveau en het bevorderen van de samenwerking tussen de nationale politiediensten.

Het witwassen van geld wordt aangepakt met behulp van wetgeving die het mogelijk maakt om de opbrengsten van criminele activiteiten verbeurd te verklaren. Bovendien zijn financiële instellingen en bepaalde beroepsgroepen, zoals boekhouders, advocaten en casino-eigenaren, verplicht verdachte transacties te melden.

In december 2008 werd een actieplan aangenomen waarin de bevolking van alle lidstaten wordt gemobiliseerd om het bewustzijn van de gevaren van drugsmisbruik te vergroten. Ook zullen de activiteiten die met de preventie, bestrijding en hulpverlening rond drugs te maken hebben, worden samengevoegd. Hierdoor wordt de kennis binnen de EU over drugsgerelateerde problemen steeds beter verspreid.

Verder bestaat binnen de EU de organisatie Eurojust. Eurojust bevordert de samenwerking tussen de lidstaten als het gaat om opsporing en vervolging van grensoverschrijdende misdaden en de plegers daarvan.

Sinds 2010 ligt er meer nadruk op de rechten van Europese burgers die in een ander EU-land worden aangehouden. Zo hebben verdachten recht op een tolk en zijn er plannen om een standaard infokaart te introduceren. Dit houdt in dat politie-agenten in ieder EU-land verplicht worden een kaart in de moedertaal van de verdachte te geven (indien dit één van de 22 officiële talen van de EU is) waarop zijn of haar rechten en de aanklacht worden vermeld.

Agentschappen

Voor de bestrijding van criminaliteit en terrorisme bestaan twee gespecialiseerde EU-agentschappen die in Den Haag zijn gevestigd. Dit zijn:

Lees meer

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad en het Europees Parlement een rol.

Initiatief voor nieuw beleid: Europese Commissie

Eerstverantwoordelijk is de Eurocommissaris voor Binnenlandse Zaken:

Bij samenwerking tussen de politiekorpsen kunnen de lidstaten van de Europese Unie ook initiatief-voorstellen indienen. Voorwaarde is dat een initiatief ten minste door een kwart van de lidstaten wordt ingediend.

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

Besluitvorming door Raad en Europees Parlement

Voor besluiten over de preventie van criminaliteit geldt de gewone wetgevingsprocedure.

Voor besluiten over de operationele samenwerking, al dan niet in andere lidstaten, geldt dat de Raad beslist met eenparigheid van stemmen, na raadpleging van het Europees Parlement.

De raadsformatie die beslist over het criminaliteitsbeleid is de Raad Justitie en binnenlandse zaken (JBZ). Nederland kan in deze raad, afhankelijk van het onderwerp, onder meer vertegenwoordigd worden door:

Voor het Europees Parlement beoordeelt de parlementaire commissie Burgerlijke vrijheden, Justitie en Binnenlandse Zaken de voorstellen van de Europese Commissie en de eventuele aanvullingen van de Raad. Voor Nederland zijn de volgende Europarlementariërs lid:

Als het Europees Parlement het (eventueel aangepaste) voorstel goedkeurt, sluit een overeenstemming in de Raad van de Europese Unie de procedure af. Nederland heeft in de Raad 13 stemmen, op een totaal van 345. Als het voorstel door de Raad is goedgekeurd, zorgt de Nederlandse regering ervoor dat het voorstel nationaal wordt uitgevoerd.

Het criminaliteitsbeleid is gebaseerd op het Verdrag betreffende de werking van de  Europese Unie (VwEU).

• - 

  beginselen en politiële en justitiële samenwerking: derde deel VwEU titel V hoofdstuk 1 art. 67, 71, 72, derde deel VwEU titel V hoofdstuk 4 art. 82, 83, 85, derde deel VwEU titel V hoofdstuk 5 art. 87-89, zevende deel VwEU art. 346.

Hot issues

Europese Unie

Activiteitendossier

Factsheet Europees Parlement

Betrokken instanties

Statistiek

Eurobarometer