Lissabonstrategie - Hoofdinhoud
De Lissabonstrategie was de langetermijnstrategie die de Europese Unie in 2010 de sterkste economie van de wereld had moeten maken. De naam Lissabonstrategie komt van de plaats waar de afspraken zijn gemaakt: Lissabon. Daar stelden de leiders van de Europese landen de strategie in het jaar 2000 vast.
De langetermijnstrategie moest de EU daarmee in staat stellen tot duurzame economische groei, met meer en betere banen en een hechtere sociale samenhang, zodat Europa de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie van de wereld zou zijn.
De doelen van de Lissabonstrategie zijn niet behaald. De opvolger van de Lissabonstrategie is de Europa 2020-strategie.
Inhoudsopgave van deze pagina:
Delen
In de jaren negentig van de twintigste eeuw heerste een groot optimisme ten aanzien van een steeds verdere samenwerking van Europese landen. Vooral de Europese Commissie nam veel initiatieven die moesten leiden tot een diepere samenwerking op economisch gebied. Het bekendste initiatief is de Lissabonstrategie, die ten tijde van het hoogtepunt van de ICT-boom werd opgesteld.
Tijdens de Europese Raad van Lissabon, in maart 2000, stemden de regeringsleiders van de EU-landen in met een nieuwe economisch en sociale strategie. De Europese Unie heeft zichzelf daar een strategisch doel gesteld. Vóór 2010 moest Europa:
-
-de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie in de wereld worden
-
-in staat zijn tot duurzame economische groei
-
-zorgen voor meer en betere banen en een hechtere sociale samenhang.
De Europese Raad van Göteborg, in juni 2001, voegde een milieudimensie toe aan het proces van Lissabon.
Speciale programma’s om de doelen te behalen
Om de doelen te verwezenlijken, werden verschillende speciale programma’s in het leven geroepen. Om een Europese informatiemaatschappij, zoals bedoeld in de Lissabonstrategie, sneller tot stand te laten komen, heeft de EU bijvoorbeeld het speciale eEurope-programma in het leven geroepen. Dat programma liep tot 2005, daarna ging i2010 van start.
In 2005 werd de uitvoering van de Lissabonstrategie geëvalueerd. In de aanloop naar deze tussentijdse evaluatie meldde de Europese Commissie dat de EU achter lag op schema. Het werd duidelijk dat de Europese economie in 2010 niet de sterkste ter wereld zou zijn als de strategie niet zou worden aangepast.
De Commissie trok daarom begin 2004 aan de bel en stelde een commissie in. Deze Groep op hoog niveau, onder leiding van Wim Kok, presenteerde in november 2004 een rapport met aanbevelingen om de strategie aan te passen.
In maart 2005 werd de Lissabonstrategie opnieuw gelanceerd. De nadruk kwam vanaf 2005 vooral te liggen op economische groei en het creëren van banen. Hiervoor werd een ‘Actieprogramma voor economische groei en werk’ opgesteld, dat gold voor de periode 2005-2008. De sociale en milieudoelstellingen raakten meer op de achtergrond.
De nieuwe aanpak stelde minder doelen. De belangrijkste overgebleven doelstellingen waren:
-
-70% van de mensen tussen de 15 en 65 jaar moet in 2010 aan het werk zijn
-
-er moesten 20 miljoen extra banen worden gecreëerd
-
-3% van het gezamenlijk inkomen van de landen van de EU moest worden besteed aan onderzoek en ontwikkeling
De doelstellingen moesten worden omgezet naar hervormingsprogramma's die op nationaal niveau moesten worden doorgevoerd. Die programma's moesten per oktober 2005 gereed zijn.
De inhoud van het pakket kwam erop neer dat de lidstaten en de EU zoveel mogelijk moesten proberen om belangrijke partijen te betrekken bij de uitvoering van de strategie. Voorbeelden van zulke partijen zijn: lagere overheden, sociale partners (werkgevers/werknemers) en het maatschappelijk middenveld.
In maart 2008 lanceerden de Europese regeringsleiders de tweede periode van de vernieuwde Lissabonstrategie. Onder druk van de publieke opinie kwamen de sociale en milieudoelstellingen meer naar voren. Problemen als werkloosheid, sociale uitsluiting en gebrek aan onderwijs moesten worden aangepakt. Ook was er meer aandacht voor de milieuproblematiek.
Ondanks dit voornemen bleven de creatie van banen en het bevorderen van concurrentie de topprioriteiten. Dit kwam onder andere door het uitbreken van de economische crisis.
Hoe meer 2010 naderde, hoe meer duidelijk werd dat de doelstellingen van de Lissabonstrategie niet gehaald gingen worden. "In 2010 zou de EU de meest concurrerende economische regio ter wereld moeten zijn. Dit gaan we helaas niet halen", zei de Luxemburgse premier en voorzitter van de Eurogroep, Jean-Claude Juncker, in september 2009. Dat de EU deze doelstellingen niet haalde voor de afgesproken termijn had volgens Juncker voor een belangrijk deel te maken met de wereldwijde economische crisis.
Volgens veel analisten lag dit echter meer aan de manier waarop de EU-landen de nodige economische hervormingen onderling bespraken en uitvoerden, namelijk via de zogenaamde open coördinatiemethode. Dat betekende dat de afspraken die de Europese lidstaten hadden gemaakt niet bindend waren. Er werden geen maatregelen genomen als een land niet genoeg deed om de doelen van de Lissabonstrategie te halen.
Op 19 juni 2009 presenteerde de Nederlandse Sociaal-Economische Raad (SER) de aanbeveling "Advies Europa 2020: de nieuwe Lissabon-strategie". Met dit advies wilde de SER de regering een visie aanreiken over hoe de opvolger van de Lissabon-strategie zich na 2010 zou kunnen richten op duurzame (economische) groei, solidariteit en algemeen welzijn. Ook werden de behaalde resultaten van de Lissabonstrategie in het rapport geëvalueerd.
In de evaluatie gaf de SER aan dat er wel degelijk positieve resultaten waren aan te wijzen. Zo noemde de SER de verdere voltooiing van de interne markt (onder meer als gevolg van de dienstenrichtlijn), het instellen van een Europese Onderzoeksraad en het stimuleren van de sociale dialoog in Europa. Ook de toepassing van de open coördinatiemethode vond de SER succesvol.
Als tegenvallende resultaten noemde de SER het feit dat er geen gemeenschapsoctrooi tot stand was gekomen en dat de EU-begroting nog te weinig in dienst stond van de Lissabon-strategie.
Ook het Centraal Planbureau en het Sociaal Cultureel Planbureau concludeerden in een rapport dat op 1 juni 2010 verscheen dat de Lissabon-strategie grotendeels was mislukt. De werkgelegenheid was tijdens de looptijd van de strategie iets toegenomen, maar de doelstellingen voor de hoger onderwijs- en onderzoeksuitgaven, het milieu en integratie werden niet behaald.
Toen de regeringsleiders in maart 2008 de speerpunten voor 2008-2010 vaststelden, vroegen zij de Europese Commissie ook om een vervolg op de Lissabonstrategie voor te bereiden. Begin 2010 presenteerde de voorzitter van de Europese Commissie, Barroso, de Europa 2020-strategie.
