Partijen - Montesquieu Instituut

Partijen - Hoofdinhoud

Inhoudsopgave van deze pagina:

Partijvorming
Partijen in de Eerste en Tweede Kamer
Opgeheven partijen

Politiek leider
Meer over partijen

1. Partijvorming

Politieke partijen
Een politieke partij is een groep van politieke geestverwanten. Politieke partijen streven vaak meer dan één doel na, zoals bevordering van werkgelegenheid, een eerlijke inkomensverdeling, een schoon milieu of het bestrijden van criminaliteit. Omdat niet iedereen deze doelen op dezelfde wijze nastreeft, zijn er meer partijen ontstaan.
Registratie groeperingen
Politieke groeperingen kunnen zich bij het centraal stembureau (de Kiesraad) laten registreren. Bij de registratie kan de groepering opgeven onder welke naam zij aan de verkiezingen wil deelnemen. De naam, ook wel aanduiding genoemd, komt boven de kandidatenlijst op het stembiljet te staan.
Partijfinanciering
Politieke partijen worden op verschillende manieren gefinancierd. Zij ontvangen ledencontributie, 'partijbelasting' van volksvertegenwoordigers, giften, sponsoring en (staats)subsidie. Zij doen soms aan fondsenwerving en beschikken soms over reserves. Een groot deel van de partijuitgaven gaat naar de verkiezingscampagne.

2. Partijen in de Eerste en Tweede Kamer

VVD
De Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) is een rechtse liberale partij, maar met op onder meer ethisch gebied progressievere standpunten. Politiek leider is sinds 31 mei 2006 Mark Rutte. De partij werd opgericht in 1948 als opvolger van de Partij van de Vrijheid (PvdV), die weer een voortzetting was van de vooroorlogse Liberale Staatspartij (LSP).

PvdA
De Partij van de Arbeid (PvdA) is een progressieve, sociaaldemocratische partij. Politiek leider is sinds 18 maart 2012 Diederik Samsom, nadat Job Cohen op 20 februari 2012 zijn vertrek bekendmaakte. De partij werd opgericht in 1946 als een voortzetting van de vooroorlogse Sociaal-Democratische Arbeiders Partij (SDAP), de Vrijzinnig-Democratische Bond (VDB) en de Christelijk-Democratische Unie (CDU).
PVV
De Partij voor de Vrijheid (PVV) is op 22 februari 2006 geregistreerd bij de Kiesraad. De PVV geldt als populistisch, met zowel conservatieve, liberale, 'rechtse' als 'linkse' standpunten. De PVV keert zich met name tegen 'islamisering van de Nederlandse samenleving', waarvan in haar ogen sprake is en zet zich verder met name af tegen 'links' in brede zin (subsidies, ontwikkelingssamenwerking, bureaucratie, Europese samenwerking, publieke omroep). Politiek leider is Geert Wilders.

CDA
Het Christen-Democratisch Appèl (CDA) is een christelijk geïnspireerde partij in het centrum van het politieke spectrum. Sinds zijn verkiezingen tot lijsttrekker in 2012 is Sybrand van Haersma Buma politiek leider. De partij werd opgericht in oktober 1980 als fusie van Anti-Revolutionaire Partij (ARP), Christelijk-Historische Unie (CHU) en Katholieke Volkspartij (KVP), nadat al in 1973 een federatief verband van die partijen was ontstaan. Sinds 1975 was er een gezamenlijke Tweede Kamerfractie en in 1977 kwamen de drie partijen met één kandidatenlijst.
SP
De SP is een socialistische, eurosceptische partij. Sinds 5 maart 2010 is Emile Roemer politiek leider. De partij werd opgericht in 1972 en kent vooral een sterke lokale, actiegerichte basis. De SP wil 'een samenleving waarin menselijke waardigheid, gelijkwaardigheid en solidariteit voorop staan'.
D66
Democraten 1966 (D66) is een hervormingsgezinde sociaal-liberale partij. Sinds zijn verkiezing tot lijsttrekker op 24 juni 2006 is Alexander Pechtold politiek leider. De partij werd opgericht op 14 oktober 1966 door 44 'homines novi', waarvan er slechts 25 eerder bij andere politieke partijen actief waren geweest. Belangrijkste initiatiefnemer en voorman (tot 1998) was de oud-journalist Hans van Mierlo.
GroenLinks
GroenLinks is een progressieve milieupartij. Voorzitter van de Tweede Kamerfractie van GroenLinks is sinds 8 oktober 2012 Bram van Ojik. De partij werd opgericht op 24 november 1990 als fusie van de Communistische Partij Nederland (CPN), de Evangelische Volkspartij (EVP), de Politieke Partij Radikalen (PPR) en de Pacifistisch-Socialistische Partij (PSP).
ChristenUnie
De ChristenUnie is een christelijke partij, met op sociaal en ecologisch gebied progressieve en op ethisch gebied behoudender standpunten. Politiek leider van de ChristenUnie is sinds april 2011 Arie Slob.
Partij voor de Dieren
De Partij voor de Dieren beschouwt dieren als de allerzwaksten in de samenleving en wil dierenwelzijn terugbrengen op de politieke agenda. Politiek leider van de Partij voor de Dieren is Marianne Thieme. De partij werd opgericht in 2002.
SGP
De SGP is een behoudende christelijke (reformatorische) partij, die strikt volgens bijbelse normen politiek wil bedrijven. Politiek leider van de SGP is Kees van der Staaij. De partij werd opgericht op 24 april 1918.
OSF (Onafhankelijke Senaatsfractie)
De Onafhankelijke Senaatsfractie (OSF) is een landelijk samenwerkingsverband van regionale partijen. De partij werd opgericht in 1999. De bundeling is ontstaan met het oog op de Eerste Kamerverkiezingen.

3. Opgeheven partijen

ARP
De ARP werd in 1879 opgericht door Abraham Kuyper. Daarmee kwam er een partijverband voor politieke stroming, de antirevolutionairen, die reeds sinds het begin van de 19e eeuw bestond. Zij was de eerste nationale politieke partij. De ARP was een christendemocratische, protestantse partij. In 1980 ging de ARP met KVP en CHU op in het CDA.
CHU
De CHU was een christendemocratische politieke partij, die vooral aanhang had onder Nederlands-Hervormden. De CHU kende een los partijverband en daarom was er sprake van een unie. De CHU ontstond in 1908 door samengaan van de Christelijk-Historische Partij en de Friese Bond van christelijk-historischen. In 1980 fuseerde de CHU met ARP en KVP tot het CDA.
CPN
De CPN was een communistische partij. Tot 1935 heette de partij Communistische Partij Holland (CPH). De partij kreeg die naam in 1918 na de Russische Oktoberrevolutie van 1917. Tot die tijd heette de partij Sociaal-Democratische Partij (SDP). Deze was in 1909 opgericht. In 1919 sloot de Communistische Partij zich aan bij de Komintern, de overkoepelende internationale communistische organisatie.
DS'70
DS'70 was een centrumrechtse sociaaldemocratische partij. De partij werd opgericht in 1970 als afsplitsing van de Partij van de Arbeid, door leden die ontevreden waren over de koers van die partij, zowel op financieel-economisch gebied als bij het buitenlands beleid. De partij was tot juli 1972 vertegenwoordigd in het kabinet-Biesheuvel I.
KVP
De KVP was een christendemocratische partij, die, hoewel zij voor iedereen openstond, vrijwel uitsluitend aanhang had onder de katholieken. De partij was in 1945 de opvolger van de vooroorlogse RKSP. In 1980 fuseerde zij met ARP en CHU tot het CDA.
LSP: de Vrijheidsbond
De Liberale Staatspartij ontstond in 1921 toen Liberale Unie, de Bond van Vrije Liberalen en enkele kleinere liberale partijen samengingen. Tot februari 1938 voerde de partij als naam 'De Vrijheidsbond'. In 1946 ging de LSP op in de Partij van de Vrijheid. Daaruit ontstond in 1948 de VVD.
PPR
De PPR was een radicaal-christelijke partij. De partij werd op 27 april 1968 opgericht door christenradicalen die zich hadden afgesplitst van vooral de Katholieke Volkspartij (KVP) en in mindere mate de Anti-Revolutionaire Partij (ARP). In 1990 fuseerde de PPR met CPN, EVP en PSP tot GroenLinks.

PSP
De Pacifistisch-Socialistische Partij (PSP), opgericht in 1957, was een pacifistische partij, die tevens streefde naar hervorming van de maatschappij in socialistische zin. In 1990 fuseerde de partij met PPR , CPN , EVP tot GroenLinks.

RKSP
De RKSP was de voorloper van de KVP en werd formeel op 3 juni 1926 opgericht. Daarvoor waren de katholieken georganiseerd in de Algemeene Bond van RK-kiesverenigingen, die informeel ook al RKSP werd genoemd. Deze bond was in mei 1904 ontstaan.
SDAP
De SDAP was een sociaaldemocratische partij, die lange tijd tevens republikeins en antimilitaristisch was. De SDAP werd in 1894 opgericht en kan als opvolger van de revolutionair-socialistische SDB (Socialistenbond) worden beschouwd.
VDB
De VDB was een links-liberale partij, die in 1901 werd opgericht. In zekere zin is zij als voorloper van D66 te beschouwen. De partij werd gevormd door van de Liberale Unie afgescheiden leden en door voormalige Radicale Bonders. In 1946 ging de VDB met SDAP en CDU op in de PvdA.
Overige opgeheven partijen

4. Politiek leider

Politiek leider van een partij
Politiek leiders treden naar buiten toe op als het 'boegbeeld' en het aanspreekpunt van hun partij. Binnen hun partij moeten zij zorgen voor politieke eensgezindheid.