Grote-projectenprocedure - Hoofdinhoud
Tijdelijke complexe overheidsprojecten die tot een omvangrijke blijvende verandering in het voorzieningenniveau van de overheid moeten leiden, kunnen door de Tweede Kamer worden aangewezen als 'groot project'. Voorbeelden zijn grote reorganisaties, invoering van complexe wet- of regelgeving, of de aanleg van spoorwegverbindingen. In het kader van de daarvoor geldende 'Procedureregeling Grote Projecten' moeten bewindslieden de Tweede Kamer uitgebreid en geregeld informeren over de gang van zaken rond zulke projecten.
Uit een Rekenkamerrapport over de werking van de grote-projectenprocedure en uit Rekenkamerrapporten over de Betuweroute en C2000 kan de conclusie getrokken worden dat de informatievoorziening over grote projecten van het kabinet aan de Tweede Kamer in een aantal gevallen te wensen overlaat.
Overigens kan de vraag gesteld worden of de nauwe betrokkenheid van de Tweede Kamer bij grote projecten niet leidt tot een dusdanig grote committering aan de besluitvorming dat onafhankelijke controle van het kabinetsbeleid moeilijk of onmogelijk wordt.
Inhoudsopgave van deze pagina:
Delen
De Tweede Kamer kan beslissen bepaalde overheidsprojecten als 'groot project' aan te wijzen. In dat geval treden er procedures in werking die moeten leiden tot een meer nauwgezette controle. Dat gebeurt door een geïntensiveerde informatievoorziening van de regering aan de Tweede Kamer in de projectstadia van:
-
-voorbereiding;
-
-besluitvorming;
-
-uitvoering;
-
-evaluatie.
De bedoeling is uiteindelijk niet alleen de controle te verbeteren, maar ook om betere besluitvorming mogelijk te maken.
In het Reglement van Orde van de Tweede Kamer is vastgelegd dat Tweede Kamercommissies op elk moment aan de Tweede Kamer kunnen voorstellen een groot project aan te wijzen. Zo'n commissie moet wel eerst advies vragen aan de commissie voor de Rijksuitgaven.
Als de commissie voor de Rijksuitgaven zelf een voorstel wil doen voor een groot project, moet advies gevraagd worden aan de Tweede Kamercommissie die het betreffende onderwerp gewoonlijk behandelt.
Als de Tweede Kamer besluit een project tot 'groot project' uit te roepen, valt deze onder de Procedureregeling Grote Projecten. De voorzitter van de Tweede Kamer deelt de aanwijzing direct mee aan de betrokken minister. Ook wordt aan de minister gemeld welke Tweede Kamercommissie met de uitvoering van de controle op het project is belast. De betreffende commissie krijgt ondersteuning van de commissie voor de Rijksuitgaven.
Volgens de Procedureregeling Grote Projecten moet een groot project in ieder geval aan de volgende criteria voldoen:
-
-een niet routine-matige en in de tijd begrensde activiteit;
-
-waarvoor de staat alleen of grotendeels verantwoordelijkheid draagt;
-
-met substantiële financiële consequenties en/of aanmerkelijke uitvoeringsrisico's.
De grote-projectenprocedureregeling noemt een aantal extra redenen om een groot project aan te wijzen:
-
-de activiteit heeft belangrijke gevolgen voor de samenleving of de rijksdienst;
-
-er is sprake van toepassing van nieuwe technologieën of financieringsconstructies;
-
-er is sprake van een in organisatorisch opzicht complex besturings- en uitoeringsproces.
Het gaat bij grote projecten dus om tijdelijke projecten met een complex en omvangrijk karakter die tot doel hebben een omvangrijke blijvende verandering in het voorzieningenniveau van de overheid tot stand te brengen. De reikwijdte van een groot project mag niet groter zijn dan die van de ministeriële verantwoordelijkheid.
Bij grote projecten wordt bijvoorbeeld gedacht aan:
-
-investeringsprojecten;
-
-grote reorganisaties binnen de rijksdienst;
-
-privatiseringen;
-
-nieuwe wetgeving met grote bestuurlijke of organisatorische gevolgen.
Voorbeelden van projecten die in het verleden als groot project zijn aangewezen zijn:
-
-de Planologische kernbeslissing Schiphol (de aanleg van de vijfde Schipholbaan);
-
-de Betuweroute;
-
-de HSL-Zuid;
-
-de HSL-Oost;
-
-Mainport Rotterdam;
-
-rekeningrijden;
-
-groepsgrootte en kwaliteit (klassenverkleining in de onderbouw van het basisonderwijs);
-
-de Contourennota modernisering rechterlijke organisatie (reorganisatie van de zittende rechterlijke macht);
-
-de voorbereiding op en invoering van de Vreemdelingenwet 2000;
-
-Structuur Uitvoering Werk en Inkomen (de ontvlechting van de Arbeidsvoorziening en de nieuwe uitvoeringsstructuur in de sociale zekerheid);
-
-C2000 (communicatiesysteem voor brandweer, politie, ambulancediensten en marechaussee);
-
-modernisering AWBZ;
-
-Ecologische Hoofdstructuur
-
-Vervanging F16
Na de aanwijzing als een groot project overlegt de betrokken Tweede Kamercommissie met de betrokken bewindspersoon over de informatievoorziening van het kabinet aan de commissie. De verantwoordelijke ministers en/of staatssecretarissen dienen de Tweede Kamer met uitgebreide voortgangsrapportages op de hoogte te houden van de gang van zaken van het project.
Bij projecten in voorbereiding moet in ieder geval gerapporteerd worden over:
-
-wat er met het project opgelost moet worden en hoe erg het is als het project niet wordt ondernomen;
-
-de verschillende mogelijkheden om het probleem op te lossen, de middelen waaruit gekozen kan worden, en de prestaties en effecten die daarvan te verwachten zijn;
-
-de raakvlakken met overig beleid;
-
-de manier waarop tijdens de uitvoering (aan de hand van ijkpunten en tussendoelen) de voortgang gecontroleerd kan worden;
-
-de (duidelijk geformuleerde) doelen, zodat na afloop van het project beoordeeld kan worden of die doelen gehaald zijn;
-
-de financiële onderbouwing van het project, inclusief een analyse van de daaraan verbonden risico's.
In de uitvoeringsfase van projecten moet in ieder geval gerapporteerd worden over:
-
-hoe de planning en realisatie van zowel financiële als niet-financiële aspecten van het project zich tot elkaar verhouden, inclusief een overzicht van aangegane financiële verplichtingen en uitgaven, met een vergelijking met de projectbegroting;
-
-de projectrisico's en de manier waarop deze worden afgedekt;
Bij dreigende kostenoverschrijdingen moet er tussentijds gerapporteerd worden en moeten er voorstellen gedaan worden om de problemen te vermijden of te beperken.
In de voorbereidingsfase en in de uitvoeringsfase moet een accountantsrapport aan de Tweede Kamer gestuurd worden waarin wordt geoordeeld over de kwaliteit en volledigheid van de informatie in de voortgangsrapportages en over de toereikendheid van de projectorganisatie.
Zowel de departementale accountantsdienst als een externe accountant mogen dit oordeel vellen.
Het voordeel van de grote-projectenprocedure is dat de Tweede Kamer meer wordt geïnformeerd over grote projecten en daardoor, in ieder geval in theorie, betere controle- en bijsturingsmogelijkheden heeft.
Dit nauwe betrokkenheid van de Tweede Kamer is echter tegelijkertijd het nadeel van de regeling:
-
-er wordt zoveel informatie aan de Tweede Kamer verstrekt dat hoofd- en bijzaken nauwelijks meer te onderscheiden zijn, zodat de Tweede Kamer soms door de bomen het bos niet meer ziet;
-
-door de nauwere betrokkenheid bij het project dreigt de Tweede Kamer zich zodanig aan diverse stappen in de besluitvorming te committeren dat onafhankelijke controle op het kabinet vrijwel onmogelijk wordt. De Tweede Kamer wordt er als het ware zo nauw bij betrokken dat deze 'medeplichtig' wordt.
Op 29 oktober 2002 heeft de Rekenkamer het rapport 'Informatievoorziening grote projecten' uitgebracht. Hierin wordt verslag gedaan van een onderzoek naar de informatievoorziening aan de Tweede Kamer over grote projecten. Daarnaast heeft de Rekenkamer een 'Handreiking Informatievoorziening grote projecten' opgesteld.
Uit het Rekenkamerrapport over de grote-projectenprocedure blijkt het volgende:
-
-de informatievoorziening aan de Tweede Kamer in het kader van de Procedureregeling Grote Projecten is de afgelopen jaren in toenemende mate verbeterd;
-
-toch zijn er grote gebreken in de organisatie van de informatievoorziening. Voor 44% van de aspecten waarover de Tweede Kamer informatie wil ontvangen hebben de ministeries onvoldoende voorzieningen getroffen deze te leveren. Volgens de Rekenkamer bestaat hierdoor het risico dat de Tweede Kamer te weinig informatie en/of informatie van onvoldoende kwaliteit krijgt;
-
-in de 22% van de gevallen waarin de opzet van de informatievoorzieningsorganisatie goed is, is de informatie in ruim tweederde van de gevallen toch onjuist, onvolledig of onvoldoende onderbouwd;
-
-informatie bereikt soms de Tweede Kamer niet;
-
-de gebrekkige kwaliteit van de informatie wordt vooral veroorzaakt door het niet toepassen van eigen procedures, onhelderheden in de Procedureregeling en onduidelijke afspraken tussen ministeries en Tweede Kamer;
-
-de departementale accountantsdiensten voeren de accountantscontrole onvoldoende uit en laten de in de Procedureregeling voorgeschreven beoordeling vaak achterwege. Vooral in de voorbereidingsfase ontbreekt meestal een specifiek controleprogramma.
In sommige Rekenkamerrapporten komen verder projecten aan de orde die onder de grote-projectenprocedure van de Tweede Kamer vallen. De kritiek van de Rekenkamer op deze projecten doet in sommige gevallen twijfelen aan de effectiviteit van de grote-projectenprocedure en aan de kwaliteit van de informatievoorziening aan de Tweede Kamer.
Voorbeelden van Rekenkamerrapporten hierover zijn:
Betuweroute/HSL-Zuid
Reorganisatie rechterlijke macht
C2000
Meer over
