Wijze van verkiezen Europees Parlement (in Nederland) - Hoofdinhoud
De verkiezingen voor het Europees Parlement in Nederland zijn qua systematiek vergelijkbaar met de Tweede Kamerverkiezingen. Omdat er niet zo veel Nederlandse EP-zetels te verdelen zijn, zijn er echter relatief veel stemmen nodig om een zetel te veroveren. Onderdanen uit andere EU-lidstaten mogen onder bepaalde voorwaarden kiezen en gekozen worden in Nederland, en Nederlanders mogen meedoen aan de EP-verkiezingen in andere lidstaten.
Inhoudsopgave van deze pagina:
Delen
De Nederlandse leden van het Europees Parlement (EP) worden op een vergelijkbare manier gekozen als de leden van de Tweede Kamer, dat wil zeggen op basis van evenredige vertegenwoordiging. Net als bij de Tweede Kamerverkiezingen mag een lijst onderdeel uitmaken van een lijstencombinatie (lijstverbinding), maar mag een lijst maximaal één lijstverbinding aangaan.
De kandidatenlijsten van de politieke partijen gelden bij de verkiezingen voor het EP voor het hele land.
Kandidaten mogen zich niet in een andere lidstaat kandidaat stellen. Net als bij andere verkiezingen moeten bij indiening van een kandidatenlijst tevens schriftelijke verklaringen van kiezers worden ingeleverd dat zij de lijst ondersteunen. Er is geen waarborgsom vereist.
Omdat er in het EP minder Nederlandse zetels te verdelen zijn dan bij de Tweede Kamerverkiezingen, is een veel groter percentage van de stemmen nodig om een zetel te behalen. Met andere woorden, de kiesdeler (het totaal aantal uitgebrachte stemmen gedeeld door het aantal zetels) is bij de EP-verkiezingen groter dan bij de Tweede Kamerverkiezingen.
Voor kleine partijen is het dus moeilijk om een zetel in het EP te veroveren. Daar komt bij dat het aantal Nederlandse zetels in het EP bij de verkiezingen van 2004 is verlaagd van 31 naar 27. Momenteel zijn er 25 zetels te verdelen.
Onder het Verdrag van Lissabon is een uitbreiding van het aantal zetels van EP opgenomen. Ook voor Nederland zal er een een extra zetel te verdelen zal zijn. Hoewel het Verdag van Lissabon in al werking is getreden krijgt Nederland zijn 26e zetel pas als alle lidstaten een verklaring over de parlementsuitbreiding hebben ontdertekend. Deze zetel komt toe aan de PVV.
Voor het behalen van een voorkeurszetel heeft een kandidaat bij de EP-verkiezingen slechts 10% (in plaats van 25%, zoals bij de Tweede Kamerverkiezingen) van de kiesdeler nodig. Aangezien de kiesdeler bij de EP-verkiezingen echter veel hoger is, zijn er toch veel meer stemmen nodig om een voorkeurszetel in de wacht te slepen dan bij de Tweede Kamerverkiezingen.
Uiteraard kan een kandidaat alleen via voorkeurstemmen in het EP komen als de lijst waarop de kandidaat staat voldoende stemmen heeft behaald voor een EP-zetel.
| Parlement | (Nederlandse) zetels | Kiesdeler (% van de stemmen) | Nodig voor voorkeurszetel (% van de stemmen) |
| Europees Parlement (verkiezingen 2009) | 25 | 4,00% | 0,40% |
| Europees Parlement (verkiezingen 2004) | 27 | ca. 3,70% | ca. 0,37% |
| Europees Parlement (verkiezingen 1999) | 31 | ca. 3,23% | ca. 0,32% |
| Tweede Kamer | 150 | ca. 0,67% | ca. 0,17% |
Bij de EP-verkiezingen mag er gestemd worden door kiesgerechtigden die ook zouden mogen stemmen als er verkiezingen voor de Tweede Kamer gehouden zouden worden.
Nederlanders die in een andere EU-lidstaat wonen (dat wil zeggen daar hun werkelijke woonplaats hebben) kunnen kiezen of ze in Nederland of in die andere lidstaat aan de verkiezingen willen meedoen. Als ze aan de Nederlandse EP-verkiezingen deelnemen, moeten ze een verklaring afleggen dat ze niet tevens in de lidstaat waar ze wonen aan de verkiezingen meedoen.
In Nederland wonende niet-Nederlandse onderdanen van andere lidstaten van de Europese Unie (EU) kunnen kiezen of ze in Nederland of in hun land van herkomst aan de verkiezingen deelnemen. Aan de Nederlandse EP-verkiezingen kan daarom deelgenomen worden door niet-Nederlandse onderdanen van andere lidstaten van de Europese Unie (EU) die:
-
-op de dag van de kandidaatstelling hun werkelijke woonplaats hebben in Nederland, en
-
-op de verkiezingsdag minimaal achttien jaar oud zijn, en
-
-noch in Nederland, noch in de lid-staat waarvan zij onderdaan zijn, zijn uitgesloten van het kiesrecht.
Nederlanders die minimaal 18 jaar oud zijn en niet zijn uitgesloten van het kiesrecht mogen zich in Nederland verkiesbaar stellen als lid van het EP.
Daarnaast kunnen niet-Nederlandse onderdanen van andere lidstaten van de Europese Unie (EU) zich in Nederland kandidaat stellen voor een zetel in het EP als ze:
-
-hun werkelijke woonplaats hebben in Nederland, en
-
-minimaal achttien jaar oud zijn, en
-
-noch in Nederland, noch in de lid-staat waarvan zij onderdaan zijn, zijn uitgesloten van het recht om gekozen te worden.
Kandidaten mogen zich maar in één lidstaat tegelijk kandideren als EP-lid. De leden van het EP worden in principe gekozen voor een periode van vijf jaar, tenzij er een verschuiving van de verkiezingsperiode voordoet.
Het lidmaatschap van het EP mag voor in Nederland gekozen EP-leden niet gecombineerd worden met een aantal functies. Het EP-lidmaatschap is dus onverenigbaar (incompatibel) met een aantal functies.
Een in Nederland gekozen lid van het EP mag niet tevens één van de volgende functies hebben:
-
-minister
-
-staatssecretaris
-
-lid van de Raad van State
-
-lid van de Algemene Rekenkamer
-
-lid van of procureur-generaal, plaatsvervangend procureur-generaal of advocaat-generaal bij de Hoge Raad
-
-Nationale ombudsman of substituut-ombudsman
-
-lid van de Raad van bestuur of de Raad van advies van de Centrale organisatie werk en inkomen, het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen of de Sociale verzekeringsbank
-
-lid van de commissie van toezicht van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
Het lidmaatschap van het EP is tevens onverenigbaar met de gelijktijdige uitvoering van de volgende ambten:
-
-commissaris van de koningin
-
-militair ambtenaar in werkelijke dienst
-
-ambtenaar (of medewerker met een arbeidsovereenkomst naar burgerlijk recht) bij de Raad van State, de Algemene Rekenkamer of het bureau van de Nationale ombudsman
-
-ambtenaar (of medewerker met een arbeidsovereenkomst naar burgerlijk recht) bij een ministerie en de daaronder vallende instellingen, diensten en bedrijven
-
-dienstplichtige in werkelijke dienst of tewerkgesteld erkend gewetensbezwaarde
In de Kieswet is vastgelegd dat EP-verkiezingen in Nederland op donderdag plaats vinden. De verkiezingen vinden om de vijf jaar in de gehele Europese Unie plaats.
