Hervormingen verkiezingen Europees Parlement - Montesquieu Instituut

Sinds 1979 kan iedere EU-burger één keer per vijf jaar tijdens de Europese verkiezingen zijn of haar stem uitbrengen op een kandidaat-lid voor het Europees Parlement uit de eigen lidstaat. De regels over de verkiezingen zijn sinds dat moment nagenoeg gelijk gebleven. Om de populariteit, de legitimiteit en het democratische gehalte van het Europese Parlement te vergroten, presenteerde de liberaal-democratische Europarlementariër Andrew Duff in november 2010 een wetsvoorstel om de procedures rondom de verkiezingen te hervormen. 

Het belangrijkste onderdeel van het voorstel van Duff is het plan om vanaf de volgende verkiezingen, die zullen plaatsvinden in 2014, 25 extra kandidaat-leden voor het Europees Parlement verkiesbaar te stellen.

Deze leden zullen niet via de gebruikelijke nationale kieslijsten worden verkozen, maar zullen op een aparte EU-brede kieslijst staan. Alle kiezers uit de Europese Unie brengen vervolgens twee stemmen uit: één op de gewone kieslijst met alleen kandidaat-parlementsleden uit hun eigen land en één op een transnationale kieslijst met kandidaat-parlementsleden die hun Europese fractie vertegenwoordigen. Kiezers kunnen zelf kiezen tussen een stem op een Europese partij of een stem op een specifieke kandidaat.

De commissie voor constitutionele zaken van het Europees Parlement keurde het voorstel van Duff eind april 2011 goed. Het Europees Parlement heeft het plan begin juli 2011 echter teruggestuurd naar de commissie constitutionele zaken. Het voorstel stuitte vooral op praktische bezwaren, zoals te hoge kosten.

Inhoudsopgave van deze pagina:

Delen

1. Europese kieslijst
2. Andere voorstellen

3. Stand van zaken
4. Meer informatie

Volgens het voorstel worden er 25 extra parlementsleden gekozen. Politieke partijen op Europees niveau dienen elk een lijst in met daarop leden afkomstig uit tenminste één derde van het aantal lidstaten. Volgens Duff krijgen de verkiezingen daardoor een Europese dimensie die ze nu missen. De introductie van zo'n kieslijst zal de nu bestaande Europese partijen, die in de huidige situatie geen campagne mogen voeren, omvormen tot 'echte' politieke partijen die door heel Europa de strijd aangaan om de stem van de kiezer te winnen. In dit voorgestelde systeem van Europese verkiezingen krijgt elke stemgerechtigde twee stemmen; één voor nationale kieslijsten en één voor EU- brede kieslijsten.  

Duff vindt dat mensen die sceptisch zijn over de eigen nationale politieke partijen en daarom vaak niet gaan stemmen tijdens de Europese verkiezingen, zo meer bij Europa kunnen worden betrokken.

Onder anderen de Europarlementariërs van GroenLinks, die onderdeel uitmaken van de fractie van De Groenen in het Europees Parlement, zijn enthousiast over het voorstel voor een EU-brede kieslijst. Judith Sargentini verwacht dat de Europese partijen hun meest vooraanstaande kandidaten op zo'n kieslijst zullen plaatsen. Dit is volgens haar goed voor de status van het Europarlement.

Er is echter ook kritiek op het plan van Duff. De grootste vrees is dat met de invoering van de EU-brede kieslijst definitief de weg naar de EU als een supranationale democratie wordt ingeslagen en de lidstaten steeds minder te zeggen krijgen. Er wordt vooral verwacht dat Groot-Brittannië, traditioneel gezien een groot tegenstander van dit soort ontwikkelingen die gericht zijn op het Europese karakter van de EU-instellingen, moeite zal hebben met het plan.

De steun van Groot-Brittannië voor het voorstel van Duff is echter wel noodzakelijk. Om het nieuwe kiessysteem in te voeren is namelijk een wijziging nodig van een clausule in de Europese Verdragen. Hiervoor is, naast die van het Europees Parlement, ook de goedkeuring nodig van alle nationale regeringen, vertegenwoordigd in de Europese Raad, en van de parlementen van de Europese Unie.

Het voorstel van Andrew Duff bevat naast het plan van de Europese kieslijst nog andere onderdelen. De belangrijkste van deze voorgestelde wijzigingen gaan over de dag van de verkiezingen. In het huidige systeem worden de verkiezingen gehouden in juni in een periode van vier dagen. Elke lidstaat kiest zelf op welke van deze vier dagen de stembussen geopend zijn. In het nieuwe voorstel zullen de verkiezingen worden beperkt tot twee dagen, namelijk zaterdag en zondag, in de maand mei.

Voor Nederland zou dit een grote verandering betekenen, omdat het hier, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Frankrijk, niet gebruikelijk is om in het weekend naar de stembus te gaan. De verplaatsing van de verkiezingen van de maand juni naar de maand mei is wenselijk omdat deze dan niet meer in de zomervakantie van de noordelijke lidstaten vallen.

Het oorspronkelijke voorstel van Duff bevatte tevens een plan voor een wiskundige formule voor de eerlijke verdeling van de 751 parlementszetels tussen de lidstaten. In het verdrag van Lissabon werd bepaald dat de zetels worden verdeeld op basis van het aantal inwoners van de lidstaten, maar hiervoor bestaat nog geen vaststaande formule. De commissie voor constitutionele zaken keurde Duffs formule echter af. Een andere formule zal nu tot stand moeten komen in een dialoog tussen het Europees Parlement en de Europese Raad.

Verder heeft Duff voorstellen gedaan om de regels over de Europese verkiezingen gelijk te trekken, bijvoorbeeld op het punt van de rechten en plichten van Europarlementariërs.

Vanwege tegen het voorstel geuite bezwaren heeft het Europees Parlement begin juli 2011 besloten het voorstel terug te sturen naar de parlementaire commissie Constitutionele zaken.

In januari 2012 kwam die commissie met vernieuwde voorstellen. Het meest in het oog springende punt is dat deze commissie vasthoudt aan het idee van een EU-brede kieslijst van 25 kandidaten. Alle overige Europarlementariërs worden nog steeds via nationale grondslagen gekozen. De commissie Constitutionele zaken handhaafde ook haar pleidooi voor een andere verdeling van de europarlementariërs over de lidstaten.