Oprichting van een bankenunie - Montesquieu Instituut

Een Europese bankenunie, waarvan beter toezicht een onderdeel is, moet voorkomen dat banken in de toekomst opnieuw in de problemen komen en zo de economie ernstig ontregelen.

Er komt een gemeenschappelijk toezicht voor banken in de eurozone, waarbij de Europese Centrale Bank (ECB) een centrale rol zal krijgen als financieel toezichthouder. Alle banken in de eurozone zullen stapsgewijs onder de toezichthouder komen te staan. Hiervoor gaat de Europese Bankautoriteit (EBA) een toezichthandboek opstellen. In juni 2013 berichtte een ECB-bestuurslid dat dat toezicht in de tweede helft van 2014 van start zal gaan.

Alleen banken met een balanstotaal boven de 30 miljard euro komen onder Europees toezicht te vallen, terwijl de nationale toezichthouders ook belast blijven met het toezicht op de kleinere banken. Het bankentoezicht staat los van de monetaire taken van de ECB, aangezien besluiten worden genomen door het zogeheten 'Single supervisory mechanism'. Op 16 mei 2013 heeft de EBA besloten de volgende formele stresstest voor de Europese bankensector uit te stellen tot 2014 om de ECB tijd te geven voor onderzoek naar de kwaliteit van bezittingen van banken in de Europese Unie.

Het is momenteel een belangrijk discussiepunt of er een verdragswijziging nodig is voor de bankenunie.

Inhoudsopgave van deze pagina:

Delen

1. Wat houdt een bankenunie in?
2. Verschillende standpunten
3. Nederland en Europa

4. Besluitvorming
5. Meer informatie

Een bankenunie bestaat in principe uit drie onderdelen:

• 1. 

  een Europese toezichthouder voor de Europese banken
• 2. 

  een gezamenlijk Europees garantiestelsel voor spaarders
• 3. 

  een gezamenlijke Europese aanpak van wankele banken en een steunfonds om in nood verkerende banken bij te staan

Toezichthouder

De Europese Centrale Bank gaat optreden als Europese toezichthouder op de banken. De Europese Raad besloot op 13 december 2012 dat alleen banken met een balanstotaal boven de 30 miljard euro onder Europees toezicht komen te vallen, al mag de ECB wel ingrijpen bij alle banken als het mis gaat, dus ook die met een balanstotaal van minder dan 30 miljard euro.

Enkele taken die niet direct verbonden zijn aan de financiële gezondheid van banken blijven vallen onder de nationale toezichthouders. Dit gaat bijvoorbeeld over de verhouding tussen consumenten en banken en het tegengaan van witwassen van geld. Verder gaat de Europese Bankenautoriteit (EBA) een toezichthandboek opstellen. De nationale toezichthouders blijven ook belast met het toezicht op de kleinere banken.

Besluiten over eventueel ingrijpen worden genomen door het zogeheten 'Single supervisory mechanism' (SSM). Hiermee staat het bankentoezicht los van de monetaire taken van de ECB. In dit SSM telt een stem van EU-landen binnen en buiten de eurozone even zwaar in de besluitvorming. Daarnaast moet zowel een meerderheid van EU-landen binnen en buiten de eurozone instemmen met een besluit.

Het toezicht op de toezichthouder moet worden gevormd door afgevaardigden van de nationale toezichthouders, waar voldoende plaats moet worden ingeruimd voor landen van buiten de eurozone.

Depositiegarantiestelsel

In een Europees depositogarantiestelsel staan de EU-lidstaten garant voor (een deel van) de particuliere spaartegoeden bij Europese banken. Wanneer banken failliet gaan, ontvangen spaarders hun geld gedeeltelijk terug. Omdat de meest risicovolle banken in de zuidelijke EU-landen gevestigd zijn, wordt dit vooral gezien als een risico voor de noordelijke EU-landen.

Steunfonds

Een steunfonds is het meest omstreden onderdeel van de bankenunie: een fonds dat financiële steun kan geven aan wankele banken (dit wordt wel 'herkapitaliseren' genoemd). Ook hier speelt de noord-zuidverhouding een rol: noordelijke EU-landen zijn bang dat zij zullen moeten opdraaien voor de kosten van eventuele steun aan banken in Zuid-Europese landen.

Inmiddels is er overeenstemming over de komst van een bankenunie. Het hoe en wanneer moet echter nog besloten worden. Binnen de Europese instellingen bestaan verschillende standpunten hierover:

• - 

  Op 14 december 2012 heeft de Europese Raad overeenstemming bereikt over een proces dat zal leiden tot de voltooiing van de Economische en Monetaire Unie (EMU). Hier valt ook de oprichting van een bankenunie onder, die begon met het instellen van een gemeenschappelijk toezichtmechanisme
• - 

  Ook het Europees Parlement is voorstander van de bankenunie, en gaf 22 mei 2013 aan dat het zal instemmen met het pakket zoals dat reeds aangepast is door de Raad van Ministers. Wel wil het een rol voor zichzelf en de nationale parlementen bij het toezicht op de nieuwe bankenautoriteit. Verder wil het EP vastleggen dat de montetaire taken en het werk als toezichthouder binnen de ECB strikt gescheiden worden gehouden
• - 

  De voorzitter van de Eurogroep, Jeroen Dijsselbloem, heeft bekend gemaakt dat de eurolanden het er anoniem over eens zijn dat de bankenunie zo snel mogelijk moet worden ingevoerd
• - 

  De ECB daarentegen wil dat er eerst een complete Europese bankenunie wordt opgezet, voordat de centrale bank het toezicht op Europese banken op zich neemt

Net als andere noordelijke EU-landen staat Nederland ietwat huiverig tegenover de invoering van een Europees depositogarantiestelsel en een steunfonds voor Europese banken, aangezien de Nederlandse banken redelijk stabiel zijn.

Het Nederlandse kabinet-Rutte II is in principe positief over het oprichten van een Europese bankenunie, mits dit zorgvuldig gebeurt. Kwaliteit is hier belangrijker dan snelheid. Daarnaast stelt het kabinet een aantal voorwaarden aan een bankenunie. Zo moet het Europese toezicht sterk genoeg zijn en moeten de banken die deelnemen ongeveer even sterk zijn. Het kabinet wil op deze manier voorkomen dat Nederland te grote risico´s loopt. Tenslotte is het belangrijk dat er naast een bankenunie ook andere maatregelen komen om de banken gezond te houden.

In de EU wordt nog volop gediscussieerd over de uitwerking van de bankenunie. Naar aanleiding van de wijzigingen van het voorstel over de bankenunie die de Raad van Ministers heeft gemaakt, zal het Europees Parlement tijdens de plenaire zitting op 22 mei 2013 stemmen over de 'specifieke taken voor de ECB betreffende het beleid op het gebied van prudentieel toezicht op kredietinstelling' en over 'de Europese Bankautoriteit en het prudentieel toezicht op kredietinstellingen'. Als zowel de Raad als het Europees Parlement met het voorstel over de bankenunie instemmen, wordt dit aangenomen en zal het in werking kunnen treden.