Cultuurbeleid - Montesquieu Instituut

Culturele sectoren in de Europese Unie, zoals de filmindustrie, de uitgeverssector, de muziekindustrie en de kunstnijverheid, zijn belangrijke bronnen van inkomsten en werkgelegenheid. In de EU werken ongeveer acht en een half miljoen mensen in deze sectoren.

De EU draagt een economische verantwoordelijkheid voor deze sector. Zij probeert de juiste voorwaarden te creëren zodat de Europese culturele industrieën internationaal kunnen concurreren.

De Europese Unie kent enkele cultuurprijzen, waaronder sinds 2009 een prijs voor literatuur.

Het beleid op het gebied van cultuur wordt vooral bepaald door de lidstaten van de EU; de rol van de Europese Unie is beperkt.

Het optreden van de Europese Unie richt zich op:

• - 

  het verbeteren van de kennis en het verspreiden van de cultuur en de geschiedenis van de Europese volkeren
• - 

  het in stand houden en beschermen van het cultureel erfgoed dat van Europees belang is
• - 

  het uitwisselen van cultuur op niet-commerciële basis
• - 

  scheppend werk op artistiek en literair gebied

Europese Unie

Het Verdrag van Maastricht legde in 1992 vast dat de Europese Unie de ontplooiing van de culturen van de diverse lidstaten zal stimuleren en tegelijkertijd het gemeenschappelijk cultureel erfgoed zal benadrukken. De Europese Unie bevordert de samenwerking tussen culturele actoren in de verschillende lidstaten of vult hun activiteiten aan, maar het verplicht de lidstaten niet tot het gelijkschakelen van hun culturele beleid.

Culturele hoofdstad

Sinds 1985 wijzen de lidstaten elk jaar een 'culturele hoofdstad van Europa' aan. Het programma 'Culturele Hoofdsteden' is bedoeld om de grote diversiteit in de Europese cultuur onder de aandacht te brengen, zonder te vergeten dat veel cultuuruitingen een gemeenschappelijke bron hebben. Daarnaast zijn er verschillende programma's die de organisatie van culturele evenementen, de bevordering van het lezen van boeken en de instandhouding van het cultureel erfgoed stimuleren.

Kaderprogramma Cultuur

Het kaderprogramma 'Cultuur' moet de culturele sector in de Europese Unie ondersteunen. Het huidige kaderprogramma, dat van 2007 tot en met 2013 loopt, met een budget van 400 miljoen euro, heeft de volgende doelstellingen:

• - 

  het belangrijkste Europese culturele erfgoed bekendmaken en beschermen
• - 

  het stimuleren van het over de grenzen heen werken in de culturele sector
• - 

  het internationaal verkeer van kunstwerken en cultuurprojecten bevorderen
• - 

  interculturele dialoog stimuleren

Begin 2012 keurden het Europees Parlement en de Europese minister van Cultuur in dit kader het voorstel van de Europese Commissie om een Europees erfgoed label te ontwikkelen goed. Het 'Cultural Heritage Label' zal worden toegekend aan plekken die de Europese geschiedenis en de waarden van de Europese Unie symboliseren om zo de Europese identiteit te promoten.

2008 was het Europees jaar van de interculturele dialoog, onder de noemer 'Samen in verscheidenheid' . Het moest de culturele dimensie van al het Europese beleid voor het voetlicht brengen. Culturele diversiteit is ook voor de economie van waarde.

In 2010 is de Europese Unie begonnen met het ontwikkelen van beleid voor de creatieve industrie (waaronder design en mode).

Europees Sociaal Fonds en het Europees Regionaal Fonds

Het Europees Sociaal Fonds en het Europees Regionaal Fonds besteden gezamenlijk maximaal 500 miljoen euro per jaar aan culturele projecten. In de richtlijnen van het Regionaal Fonds vraagt de Europese Commissie de regeringen van de lidstaten om de culturele ontwikkeling in de armere regio's te bevorderen om zo deze regio's te helpen hun identiteit tot uitdrukking te brengen, toeristen aan te trekken en banen te scheppen op terreinen als online-dienstverlening en de media.

Creatief Europa

In november 2011 lanceerde de Europese Commissie het programma "Creatief Europa" om de culturele en creatieve bedrijfstakken een stimulans te geven. Deze bedrijfstakken vormen een belangrijke bron van nieuwe banen en groei in Europa. Het project "Creatief Europa" heeft een budget van 1,8 miljard euro. Mensen die werkzaam zijn op de terreinen film en bioscoop, TV, cultuur, muziek, uitvoerende kunsten, bescherming van cultureel erfgoed en andere gerelateerde terreinen, profiteren van deze extra steun van de EU. "Creatief Europa" bouwt voort op de programma's Cultuur en MEDIA. Zowel het Europees Parlement als de Europese ministers van Cultuur gaven in mei 2012 aan positief te zijn over het voorstel maar hebben ook aangegeven meer duidelijk te willen over het budget.

Raad van Europa

Ook de Raad van Europa voert een actief cultuurbeleid. De lidstaten van de Raad van Europa verplichten zich met de ratificatie van verschillende verdragen tot onder meer de bescherming van het archeologisch en architectonisch erfgoed. In 1991 werden in samenwerking met de Europese Unie de European Heritage Days ingesteld, waarbinnen de Nederlandse Stichting Open Monumentendag een belangrijke rol speelt.

Cultural Governance

In 2012 gaf de Raad van de Europese Unie aan cultuur erg belangrijk te vinden, en de bedreigingen voor de creatieve sector aan te willen gaan met 'cultural governance'. Dit is een methode om cultureel beleid te maken en het verder te integreren in de publieke beleidsagenda. Hiermee moet gestimuleerd worden dat cultuur ook een plek krijgt binnen beleid op andere terreinen.

Lees meer

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad en het Europees Parlement een rol.

Initiatief voor nieuw beleid bij de Europese Commissie

Eerstverantwoordelijk is de betrokken Eurocommissaris voor Onderwijs, cultuur, meertaligheid en jeugdzaken:

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

Besluitvorming door Raad en Europees Parlement

De besluitvorming verloopt volgens de gewone wetgevingsprocedure.

De raadsformatie die beslist over het Cultuurbeleid is de Raad Onderwijszaken, Jeugd, Cultuur en Sport, die formeel 4 keer per jaar bijeenkomt. Ook informele bijeenkomsten zijn mogelijk. Besluiten worden genomen met gekwalificeerde meerderheid.

Nederland wordt in deze Raad vertegenwoordigd door:

Voor het Europees Parlement beoordeelt de parlementaire commissie Cultuur en onderwijs de voorstellen van de Europese Commissie en de eventuele aanvullingen van de Raad. Voor Nederland is de volgende Europarlementariër lid:

Als het Europees Parlement het (eventueel aangepaste) voorstel goedkeurt, sluit een overeenstemming in de Raad van de Europese Unie de procedure af. Nederland heeft in de Raad 13 stemmen, op een totaal van 345. Als het voorstel door de Raad is goedgekeurd, zorgt de Nederlandse regering ervoor dat het voorstel nationaal wordt uitgevoerd.

Het cultuurbeleid vindt haar basis in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VwEU):

• - 

  cultuurbeleid: derde deel VwEU titel XIII  (art. 167)
• - 

  uitzonderingsbepaling in het handelsbeleid: vijfde deel VwEU titel II art. 207 lid 4 

Hot issues

Nederland

Europese Unie

Activiteitendossier

Factsheet Europees Parlement

Betrokken instanties

Statistiek

Eurobarometer

Raad van Europa

Overig