Coördinatie nationale economieën - Montesquieu Instituut

Elke lidstaat van de Europese Unie is lid van de Economische en Monetaire Unie (EMU). Deze monetaire unie streeft naar een optimale integratie van de nationale economieën, zodat economische groei en welvaart gestimuleerd worden.

Zeventien lidstaten van de Europese Unie nemen deel aan de laatste fase van de EMU. Zij gebruiken de euro als betaalmiddel en stemmen hun economische en financiële politiek op elkaar af binnen de Eurozone.

Naast de invoering van de euro hebben de lidstaten aanvullende afspraken gemaakt om de nationale economieën gezond te houden. Deze afspraken zijn vastgelegd in het Stabiliteits- en Groeipact.

Inhoudsopgave van deze pagina:

Uitgebreid

Delen

1. Ontwikkeling in vogelvlucht
2. Wie doet wat

3. Juridisch kader
4. Meer informatie

Het economisch beleid van de Europese Unie is sinds de jaren negentig gericht op een vergaande harmonisatie, wat is uitgemond in de oprichting van de Economische en Monetaire Unie (EMU). Het toezicht op de economieën van de lidstaten is sindsdien uitgebreid. Via het in 2011 ingestelde Europees semester worden voor iedere lidstaat specifieke aanbevelingen gedaan die de economische ontwikkeling van die lidstaat moeten stimuleren. De leidraad voor deze adviezen is de langetermijnstrategie die de Europese Raad jaarlijks opstelt.

De zeventien lidstaten die meedoen aan de euro zijn bovendien gebonden aan extra afspraken, die geformuleerd zijn in het Stabiliteits- en Groeipact. Volgens dit pact verplichten de landen in de eurozone zich, om de overheidstekorten niet verder te laten oplopen dan drie procent van het Bruto Binnenlands Product. De Europese Commissie kan een waarschuwing geven als een overschrijding van de drie procent verwacht wordt. Is de overschrijding een feit, dan doet de Commissie een aanbeveling tot terugdringing van het buitensporige tekort.

Aanvullende afspraken eurolanden

Naar aanleiding van de eurocrisis zijn de afspraken aangescherpt. Lidstaten zullen hun begrotingen volgens strakkere regels op moeten stellen. Bij landen die te grote tekorten hebben, zal de Commissie samen met Raad van Ministers voorstellen doen voor de begroting van die landen. En alle eurolanden zullen de doelen van het Stabiliteits- en Groeipact moeten verankeren in hun nationale wetgeving, op constitutioneel niveau.

Naast afspraken over controles op de overheidsfinanciën moeten landen hun economisch beleid beter op elkaar afstemmen. De regeringsleiders van de eurolanden zullen een aantal keer per jaar bijeenkomen om hun economisch beleid beter op elkaar af te stemmen. Hervormingsprogramma's die grensoverschrijdende effecten kunnen hebben, moeten met de Commissie en de andere lidstaten uit de eurozone worden doorgenomen. 

Per land wordt er individueel gekeken of er sprake is van een gezonde economische ontwikkeling. Als de economie van een land onvoldoende concurrerend is en er ook geen plannen zijn om dat aan te pakken, treedt de procedure bij macro-economische onevenwichtigheden in werking. In het uiterste geval kan een land een fikse boete krijgen. Er wordt gewerkt aan een richtlijn over voorwaarden bij de verstrekking van hypotheken.

De lidstaten zijn het ook eens geworden over een hardere aanpak van eurolanden die zich niet houden aan de afspraken die geformuleerd zijn in het Stabiliteits- en Groeipact. De Europese Commissie zal straks lidstaten die hun begrotingstekort of staatsschuld uit de hand laten lopen makkelijker kunnen beboeten en, indien nodig, preventief kunnen ingrijpen.

Op de Europese Top op 8 en 9 december 2012 werd besloten om een verdrag op te stellen speciaal voor de eurolanden om de stabiliteit van de muntunie te garanderen. Het nieuwe verdrag is voor alle landen die de euro als munteenheid voeren verplicht. De andere Europese landen kunnen ervoor kiezen om zich aan het verdrag te binden. Op 1 maart 2012 ondertekenden 25 regeringsleiders het nieuwe verdrag. Twee landen kozen ervoor om niet mee te doen. Dit moet nog geratificeerd worden door de 25 nationale parlementen.

Lees meer

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad, het Europees Parlement, de Europese Raad en de Europese Centrale Bank en het Economisch en Financieel Comité een rol.

Initiatief voor nieuw beleid bij de Europese Commissie

Eerstverantwoordelijk is de Eurocommissaris voor Economische en monetaire zaken:

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

Besluitvorming door de Raad

Voor het vaststellen van globale richtsnoeren voor het algemeen economisch beleid geldt dat de Raad besluit met eenparigheid van stemmen.

De raadsformatie die beslist over de Economische Zaken is de Raad Economische en Financiële Zaken (Ecofin). Vertegenwoordiger voor Nederland in deze Raad is:

De Raad mag pas een besluit nemen nadat de Europese Raad overeenstemming heeft bereikt over een voorstel van de Commissie.

Vertegenwoordiger voor Nederland in de Europese Raad is:

De besluitvorming aangaande te hoge overheidstekorten in een lidstaat kent meerdere fasen. In eerste instantie stelt de Europese Commissie een verslag op. Het Economisch en Financieel Comité brengt daarover een advies uit. De Commissie stuurt op basis daarvan een advies naar de betrokken lidstaat en de Raad. Vervolgens kan de Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen, met uitsluiting van de betrokken lidstaat, een aanbeveling vaststellen. Daarnaast mogen de Raad en de Commissie samen advies over de gehele begroting van het land uitbrengen aan de lidstaat in kwestie. Indien de tekorten aanhouden kan de Raad op dezelfde wijze een aanmaning sturen, en ten slotte een boete opleggen.

De raadsformatie die beslist over de Economische Zaken is de Raad Economische en Financiële Zaken (Ecofin).

De Raad informeert het Europees Parlement over de door haar genomen besluiten.

Voor het vaststellen van de definitie van buitensporige tekorten geldt dat de Raad met eenparigheid van stemmen besluiten neemt, na raadpleging van het Europees Parlement en de Europese Centrale Bank.

Bij onderwerpen waar de lidstaten op dit terrein samenwerken en hun beleid op elkaar afstemmen, maar niet direct op basis van de Europese verdragen, vindt besluitvorming plaats volgens de open coördinatiemethode.

De raadsformatie die beslist over de Economische Zaken is de Raad Economische en Financiële Zaken (Ecofin).

Voor het Europees Parlement beoordeelt de parlementaire commissie Economische en Monetaire zaken de voorstellen van de Europese Commissie en de eventuele aanvullingen van de Raad. Voor Nederland is de volgende Europarlementariër lid:

In deze commissie zijn namens Nederland de volgende Europarlementariërs lid:

Naast de vaste commissie heeft het Parlement in oktober 2009 de tijdelijke Bijzonder Commissie Financiële, Economische en Sociale Crisis in het leven geroepen. Deze commissie is bevoegd voorstellen te doen voor lange termijn maatregelen voor het creëren van een stabiele en gezonde financiële markt. Voor Nederland is de volgende Europarlementariër daarvan lid:

Plaatsvervangende leden in deze commissie zijn:

Overeenstemming in de Raad van de Europese Unie sluit de procedure af. Nederland heeft in de Raad 13 stemmen, op een totaal van 345. Als het voorstel door de Raad is goedgekeurd, zorgt de Nederlandse regering ervoor dat het voorstel nationaal wordt uitgevoerd.

De coördinatie van het economische beleid vindt haar basis in het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VwEU):

• - 

  beginselen: VEU titel I art. 3 lid 3, eerste deel VwEU titel I art. 2 lid 2, art. 5
• - 

  algemeen economisch beleid: derde deel VwEU titel VIII art. 119, derde deel VwEU titel VIII hoofdstuk 1 art. 120, 121
• - 

  institutionele inkadering: derde deel VwEU titel VIII hoofdstuk 3 (artikelen 134 t/m 135)
• - 

  solidariteitsclausule: derde deel VwEU titel VIII hoofdstuk 1 art. 122
• - 

  relatie openbare lichamen en kredietfaciliteiten: derde deel VwEU titel VIII hoofdstuk 1 art. 123, 124, 125
• - 

  overheidstekorten: derde deel VwEU titel VIII hoofdstuk 1 art. 126, afspraken tussen regeringsleiders vastgelegd in deze verklaring
• - 

  relatie werkgelegenheidsbeleid: derde deel VwEU titel IX art. 146
• - 

  externe economische relaties: vijfde deel VwEU titel III hoofdstuk 2 art. 212 lid 1

Hot issues

Europese Unie

Activiteitendossier

Factsheet Europees Parlement

Betrokken instanties

Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO)

Andere bronnen