Nederland - Montesquieu Instituut

Het Koninkrijk der Nederlanden behoort tot de zes oprichters van de Europese Unie.

De wortels van de Nederlandse natie liggen in de 80-jarige oorlog, waarin de zeven onafhankelijke provinciën tussen 1568 en 1648 hun onafhankelijkheid bevochten. In de zestiende en zeventiende eeuw werd Holland een draaischijf in de handel met Noord- en Oost-Europa, terwijl de vestiging van talloze handelsnederzettingen in Zuid- en Oost-Azië zorgde voor een ongekende stijging van de welvaart.

In 1815 werd Nederland een koninkrijk, waarvan tot 1830 ook België en Luxemburg deel uitmaakten. De handelsposten op Java werden in de tweede helft van de negentiende eeuw uitgebouwd tot een indrukwekkend koloniaal rijk, dat bleef bestaan tot de onafhankelijkheid van Indonesië in 1949. Nederland is één van de grondleggers van de Europese samenwerking, en trad in 1952 toe tot de Europese Gemeenschap van Kolen en Staal, de voorloper van de Europese Unie.

Toonaangevende Nederlandse schilders zijn Rembrandt van Rijn, Johannes Vermeer, Frans Hals, Jan Steen, Vincent van Gogh en Pieter Mondriaan. Belangrijke schrijvers zijn Multatuli, Louis Couperus, Gerard Reve, Harry Mulisch en Willem Frederik Hermans.

Op sportgebied onderscheidden zich de atlete Fanny Blankers-Koen, die vier gouden medailles won tijdens de Olympische Spelen in Londen (1948) en de judoka Anton Geesink (goud in Tokyo 1964). Jan Janssen en Joop Zoetemelk wonnen zowel de Tour als het WK-wielrennen, Richard Krajicek in 1996 het tennistoernooi van Wimbledon. Johan Cruijff, Marco van Basten en Ruud Gullit gaven het Nederlandse voetbal een mondiale uitstraling.

Internationale roem vergaarden ook de zwemmers Inge de Bruijn, Pieter van den Hoogenband en Ranomi Kromowidjojo, de wielrensters Leontien van Moorsel en Marianne Vos, dressuurruiter Anky van Grunsven en turner Epke Zonderland. Nederland is een prominent hockey- en schaatsland.

Inhoudsopgave van deze pagina:

Delen

1. Politieke situatie
2. Staatsvorm, partijen en kiesstelsel
3. Huidige kabinet
4. Zetelverdeling Tweede Kamer sinds 1977
5. Kabinetten vanaf 1977
6. Kerngegevens

7. Bevolking
8. Economie
9. Geografie
10. Positie in Europa
11. Volkslied
12. Staatkundige ontwikkelingen

Op 12 september 2012 vonden de verkiezingen voor de Nederlandse Tweede Kamer plaats. De VVD werd de grootste partij, op de voet gevolgd door de PvdA. Beide partijen haalden rond de veertig zetels. Verliezers waren PVV (min negen) en CDA (min acht). Na een formatie van 47 dagen, waarbij voor het eerst de koningin geen rol speelde, bereikten VVD en PvdA een akkoord over een regeerprogramma en over de vorming van een nieuw kabinet (kabinet-Rutte II).

Sinds 2002 is de Nederlandse politiek instabieler geworden. Bij verkiezingen doen zich meestal grote verschuivingen voor. In 2002 won de populistische LPF, de partij van de kort voor de verkiezingen van dat jaar vermoorde Pim Fortuyn. Er werd toen een kabinet gevormd van CDA, LPF en VVD, dat echter al na enkele maanden viel. In 2003 mislukte een formatiepoging van CDA en PvdA, waarna CDA en VVD samen met D66 een kabinet vormden. Dat kabinet overleefde in 2005 een crisis, maar kwam in 2006 ten val.

Na de vervroegde verkiezingen van november 2006 kwam het vierde kabinet-Balkenende van CDA, PvdA en ChristenUnie tot stand, dat eveneens na een moeizaam bestaan voortijdig ten val kwam. Sinds het uittreden van de PvdA op 22 februari 2010 regeerde het vierde kabinet-Balkenende als demissionair minderheidskabinet van CDA en ChristenUnie.

Na 1945 regeerden tot 1959 coalities die de PvdA en de katholieke KVP als basis hadden. Daarna wisselden kabinetten van christendemocraten met liberalen en van christendemocraten en sociaaldemocraten elkaar af. Soms namen daaraan ook andere partijen deel. In de periode 1994-2002 regeerden 'paarse' kabinetten van PvdA, VVD en D66 onder leiding van de PvdA'er Wim Kok.

Nederland is een parlementaire constitutionele monarchie, waarin de koning(in) staatshoofd is, maar regeert onder verantwoordelijkheid van de ministers. Kabinetten worden als regel door meerdere partijen gevormd; een kabinet kan alleen aanblijven zolang het niet het vertrouwen verliest van de Tweede Kamer.

Het parlement bestaat uit twee Kamers, die formeel gelijkwaardig zijn en beide (mede)wetgevende en controlerende taken hebben. De Tweede Kamer wordt rechtstreeks en de Eerste Kamer wordt indirect gekozen; beide minstens iedere vier jaar, maar niet gelijktijdig. 

Het kabinet heeft als regel het initiatief bij wetgeving, maar ook Tweede Kamerleden kunnen wetsvoorstellen indienen. Verder kan de Tweede Kamer wetsvoorstellen wijzigen via het recht van amendement. De Eerste Kamer mist het recht van amendement en het recht van initiatief, maar heeft een absoluut vetorecht.

Nederland heeft geen Constitutioneel Hof en kent geen referenda. In 2005 werd niettemin op basis van afzonderlijke wetgeving een raadgevend referendum gehouden over de Europese Grondwet.

kiesstelsel

De verkiezingen voor de 150 leden van de Tweede Kamer vinden plaats op basis van evenredige vertegenwoordiging, waarbij een lage kiesdrempel geldt (0,75 procent).

De 75 leden van de Eerste Kamer worden gekozen door de leden van de twaalf Provinciale Staten (en de Eilandsraden van drie Antilliaanse eilanden) die gezamenlijk als kiescollege optreden. Zetelverdeling gebeurt eveneens op basis van evenredige vertegenwoordiging.

partijen

Tot 2002 domineerden drie middenpartijen de politieke verhoudingen: het christendemocratische CDA, de liberale VVD en de sociaaldemocratische PvdA. In 2002 kwamen populistische stromingen op, eerst (tot 2006) de LPF en (vanaf 2006) de PVV. De PVV is nu in grootte de derde partij. PvdA en VVD herwonnen bij de verkiezingen van 2012 terrein. In 2010 werd de VVD al de grootste partij.

Ter linkerzijde staan verder de links-socialistische SP, het sociaal-liberale D66 en GroenLinks;  alle drie met een overigens nogal wisselende omvang. Ter rechterzijde staan de kleinere protestants-christelijke partijen ChristenUnie (die overigens een sociaal programma heeft) en SGP. Laatstgenoemde is orthodox-protestants.

Het kabinet-Rutte II trad aan op 5 november 2012 en bestaat uit bewindslieden van VVD en PvdA. Premier is VVD'er Mark Rutte en vicepremier Lodewijk Asscher. Diens partijgenoot Jeroen Dijsselbloem is minister van Financiën. De PvdA'er Frans Timmermans is minister van Buitenlandse Zaken.

• * 

  PPR (1977-1989), PSP (1977-1989), CPN (1977-1986) en EVP (1982-1986)

** SGP, GPV (1977-2002), RPF (1981-2002) en ChristenUnie (2002-heden)