Agentschap Europese Unie - Hoofdinhoud
Een agentschap is een onafhankelijk orgaan dat het werk op een bepaald beleidsterrein ondersteunt. Dit doet het door Europabrede kennis te vergaren, besluiten te nemen over technische kwesties of door uitvoerende taken te verrichten.
Agentschappen werken hierin nauw samen met de Europese Commissie en nationale overheden. Veel agentschappen onderhouden ook contacten met maatschappelijke organisaties en kennisinstituten uit de lidstaten.
Momenteel bestaan er meer dan dertig agentschappen, al heten ze soms anders (centrum, stichting, bureau, waarnemingscentrum). Agentschappen zijn geografisch over de hele Europese Unie verspreid en zorgen hierdoor voor een zekere mate van decentralisatie van de EU.
Inhoudsopgave van deze pagina:
Delen
Als autonome instellingen vormen de agentschappen een heel diverse groep. Zij kunnen in zeven thematische subgroepen worden opgesplitst.
Cultuur en onderwijs
Economie, energie en interne markt
- Harmonisatiebureau voor de Interne Markt (merken, tekeningen en modellen) (Spanje)
- Europese gemeenschappelijke onderneming voor ITER en de ontwikkeling van fusie-energie - Fusion for Energy (Spanje)
- Uitvoerend Agentschap Onderzoek (België)
- Uitvoerend Agentschap Europese Onderzoeksraad (België)
- Europees Agentschap voor Netwerk- en Informatiebeveiliging (Griekenland)
- Europees Instituut voor Innovatie en Technologie (Hongarije)
- Europees agentschap voor samenwerking tussen energieregulators (Slovenië)
- Uitvoerend Agentschap voor concurrentievermogen en innovatie (België)
Infrastructuur
Gezondheid en sociale zaken
- Europees Geneesmiddelenbureau (Verenigd Koninkrijk)
- Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (Italië)
- Europees Centrum voor Ziektepreventie en -bestrijding (Zweden)
- Europees Waarnemingscentrum voor Drugs en Drugsverslaving (Portugal)
- Europese Stichting tot Verbetering van de Levens- en Arbeidsomstandigheden (Ierland)
- Europees Agentschap voor Veiligheid en de Gezondheid op het Werk (Spanje)
- Uitvoerend Agentschap voor Gezondheid en Consumenten (Luxemburg)
Landbouw en milieu
Buitenland en defensie
Recht en veiligheid
- Europees Agentschap voor het Beheer van de Operationele Samenwerking aan de Buitengrenzen (Frontex - Polen)
- Europese politiedienst (Europol - Nederland)
- Europees orgaan voor de justitiële samenwerking (Eurojust - Nederland)
- Europese Politie-academie (Verenigd Koninkrijk)
- Europees Bureau voor de Grondrechten (Oostenrijk)
- Europees Instituut voor gendergelijkheid (Litouwen)
- Europees Ondersteuningsbureau voor Asielzaken (Malta)
- Europees Agentschap voor Grootschalige IT-systemen (Estland)
Intern (ten behoeve van de Europese Unie)
Juridische indeling
Formeel worden de agentschappen onderscheiden in vier categorieën. Dit onderscheid is gebaseerd op de verschillen in rechtsgrondslag.
-
-Communautaire agentschappen
Deze groep verricht specifiek technische, wetenschappelijke of beheerstaken op diverse terreinen zoals vervoer, milieu, volksgezondheid, landbouw e.d..
-
-Agentschappen voor het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid
-
-Agentschappen voor politiële en justitiële samenwerking in strafzaken
-
-Uitvoerende agentschappen; deze groep beheert specifieke communautaire programma's. Deze agentschappen hebben geen eigen rechtspersoonlijkheid en vallen direct onder de Europese Commissie.
Hoewel de agentschappen zeer verschillend zijn zowel wat omvang als doel betreft, hebben zij toch een gemeenschappelijke basisstructuur en soortgelijke werkmethoden.
Ieder agentschap staat onder leiding van een raad van bestuur. Bij alle agentschappen zijn in elk geval de lidstaten daarin vertegenwoordigd. Deze raad stelt prioriteiten vast en keurt werkprogramma's goed op basis van (onder meer) de basisdoelstellingen van het agentschap, de beschikbare middelen en de politieke prioriteiten. De raad van bestuur (of eventueel de Raad van de Europese Unie) benoemt de directeur van het agentschap. Deze heeft de dagelijkse leiding over de organisatie en vertegenwoordigt het agentschap. Ondersteuning wordt geboden door een of meer technische of wetenschappelijke comités.
De Europese Rekenkamer controleert de jaarcijfers.
In de raad van bestuur van alle agentschappen zetelen vertegenwoordigers uit alle EU-lidstaten. Soms zijn ook leden of vertegenwoordigers van nationale werkgevers- en werknemersorganisaties vertegenwoordigd in het bestuur.
Agentschappen hebben in elke lidstaat één of meer aanspreekpunten bij nationale instanties. Deze netwerken kunnen bestaan uit (een combinatie van) overheden, maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen.
In 2011 publiceerde ITS, een onderzoeksinstituut verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen, een studie in opdracht van de SP-fractie in het Europees Parlement. Daarin werden vraagtekens geplaatst bij de democratische controle op de agentschappen en de transparantie (hoeveel geld kosten ze, hoeveel mensen werken er). Aanbevolen wordt onder meer in de raden van bestuur ook vertegenwoordigers van de burgers op te nemen.
De eerste communautaire agentschappen (het Centrum voor de ontwikkeling van de beroepsopleiding en de Stichting ter verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden) werden reeds in de jaren zeventig opgericht.
In de dynamiek van de voltooiing van de interne markt ontstond in de jaren negentig een reeks nieuwe agentschappen die aan het bestaande model van een communautair agentschap een nieuwe dimensie gaven. Deze agentschappen van de tweede generatie beantwoordden aan het streven naar een geografische decentralisering en aan de vereisten van nieuwe taken op technisch en/of op wetenschappelijk gebied.
