Kabinet-Van Agt II (1981-1982) - Montesquieu Instituut

Dit kabinet van CDA, PvdA en D66 staat ook bekend onder de naam kabinet-Van Agt/Den Uyl/Terlouw. Met name de financieel-economische problemen leiden steeds tot spanningen. Al na acht maanden, nadat de PvdA een grote nederlaag bij de Statenverkiezingen heeft geleden, valt het kabinet vanwege een conflict over bezuinigingen. De PvdA-bewindslieden dienen hun ontslag in.

Den Uyl (PvdA) voert als viceminister-president de scepter over het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. De toevoeging 'Werkgelegenheid' onderstreept zijn centrale rol bij een actief werkgelegenheidsbeleid. Nog voor de regeringsverklaring komt het kabinet bijna ten val door een geschil over het te voeren financieel-economisch beleid, meer in het bijzonder de werkloosheidsbestrijding. Twee PvdA-economen weten de breuk dan nog te lijmen. 

Dit kabinet telt zes CDA-ministers, zes van de PvdA en drie van D66. Minister-president Van Agt is lid van het CDA. Het kabinet treedt op 11 september 1981 aan en op 16 november legt de premier de regeringsverklaring af. Het tweede kabinet-Van Agt wordt op 12 mei 1982 demissionair en op 29 mei opgevolgd door het derde kabinet-Van Agt.

financieel-economisch beleid

Het kabinet wil door middel van het banenplan van minister Den Uyl (PvdA) nieuwe werkgelegenheid scheppen. De financiering daarvan stuit echter op grote problemen, omdat zich voortdurend nieuwe tegenvallers voordoen op de begroting. Bovendien voelen de werkgeversorganisatie er weinig voor mee te werken en valt het niet mee om veel banen de publieke sector te scheppen.

In het voorjaar van 1982 is een extra bezuiniging van circa f 4,5 miljard nodig. De werkloosheid stijgt begin 1982 naar ruim 600.000.

Begin 1982 worden voorstellen gelanceerd voor versobering van de Ziektewet. De bovenwettelijke uitkering (die werkgevers en werknemers via de c.a.o. regelen) moet worden geschrapt. Tegen deze plannen van Den Uyl (PvdA) en Dales (PvdA) ontstaat breed maatschappelijk verzet, waarbij de vakbonden het voortouw nemen. De SER brengt een negatief advies uit. De PvdA lijdt hierdoor bij de Statenverkiezingen van 1982 een enorm verlies.

kruisraketten

Op 21 november 1981 wordt in Amsterdam door 400.000 mensen gedemonstreerd tegen de mogelijke plaatsing van kruisraketten in Nederland. De demonstratie is georganiseerd door het Komité Kruisraketten Nee, waarvan Mient Jan Faber de voornaamste woordvoerder is. De PvdA-bewindslieden lopen niet mee, hoewel ze zich feitelijk achter de doelstelling van de demonstratie stellen.

overige

• - 

  er komen bepalingen over de medezeggenschap in het basis- en voortgezet onderwijs
• - 

  het kabinet brengt de omvangrijke Grondwetsherziening (in tweede lezing) in het Staatsblad

Minister-President
Mr. A.A.M. van Agt (cda)

Viceminister-president
Dr. J.C. Terlouw (d66)
Drs. J.M. den Uyl (pvda)

Algemene Zaken
minister: Mr. A.A.M. van Agt (cda)

Buitenlandse Zaken
minister: Mr. M. van der Stoel (pvda)
staatssecretaris: Mr. H. van den Broek (cda)

minister voor Ontwikkelingssamenwerking
minister: Drs. C.P. van Dijk (cda)

Justitie
minister: Dr. J. de Ruiter (cda)
staatssecretaris: Mr. M. Scheltema (d66)

Binnenlandse Zaken
minister: Drs. E. van Thijn (pvda)
staatssecretaris: Drs. G. van Leijenhorst (cda)
staatssecretaris: Drs. S.J. Stuiveling (pvda)

Onderwijs en Wetenschappen
minister: Dr. J.A. van Kemenade (pvda)
staatssecretaris: A.J. Hermes (cda)
staatssecretaris: Drs. W.J. Deetman (cda)

Financiën
minister: Mr. A.P.J.M.M. van der Stee (cda)
staatssecretaris: J.C. Kombrink (pvda)

Defensie
minister: Mr. H.A.F.M.O. van Mierlo (d66)
staatssecretaris: Mr. A. Stemerdink (pvda)
staatssecretaris: J. van Houwelingen (cda) (14 september 1981 - 29 mei 1982)

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
minister: Drs. M.P.A. van Dam (pvda)
staatssecretaris: S. Langedijk-de Jong (pvda)

Verkeer en Waterstaat
minister: Mr. H.J. Zeevalking (d66)
staatssecretaris: J.C.Th. van der Doef (pvda)

Economische Zaken
minister: Dr. J.C. Terlouw (d66)
staatssecretaris: P.H. van Zeil (cda)
staatssecretaris: Ir. W. Dik (d66)

Landbouw en Visserij
minister: Drs. J. de Koning (cda)

Sociale Zaken en Werkgelegenheid
minister: Drs. J.M. den Uyl (pvda)
staatssecretaris: Drs. H. d'Ancona (pvda)
staatssecretaris: Drs. C.I. Dales (pvda)

Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk
minister: A.A. van der Louw (pvda)
staatssecretaris: H.A. de Boer (cda)

Volksgezondheid en Milieuhygiëne
minister: M.H.M.F. Gardeniers-Berendsen (cda)
staatssecretaris: Mr. J.J. Lambers-Hacquebard (d66)

belast met coördinatie van aangelegenheden de Nederlandse Antillen betreffend en met de zorg voor aan de Nederlandse Antillen te verlenen hulp en bijstand
minister: Drs. J.M. den Uyl (pvda)

Na de verkiezingen blijkt dat getalsmatig voortzetting van de coalitie van CDA en VVD niet mogelijk is (74 zetels). Omdat D66 slechts in een kabinet zitting wil nemen waarvan ook de PvdA deel uitmaakt, is enkel een coalitie van CDA, PvdA en D66 haalbaar.

Dit brengt wel met zich mee dat PvdA-leider Den Uyl onder de leider van het CDA Van Agt moet dienen. Dit lijkt een probleem, aangezien zij elkaar niet goed liggen. Een verzoek van D66 aan Den Uyl en Van Agt om zich beiden uit de politiek terug te trekken wordt niet gehonoreerd. CDA-leider Van Agt is hiertoe wel bereid ten gunste van oud-premier Zijlstra, maar zijn achterban verhindert dat. De oplossing wordt gevonden in het creëren van een heel sterk ministerie voor Den Uyl.

Lubbers en De Koning, beiden van het CDA, krijgen een informatie-opdracht. Om de PvdA tegemoet te komen, wordt PvdA'er Van Thijn hier later bijgevoegd. Problemen met betrekking tot het te voeren beleid ontstaan op het gebied van financiën en sociaal-economische zaken. Het CDA wil bezuinigen, terwijl de PvdA de koopkracht wil versterken. Het CDA dringt aan op een haalbaarheidsonderzoek door verschillende adviesorganen.

Van Thijn en Kremers (CDA) krijgen de formatieopdracht. Het lukt hen niet om een kabinet te vormen, aangezien het CDA op grond van de binnengekomen adviezen harde afspraken wil maken voor het eerste regeringsjaar, terwijl PvdA en D66 dit van later zorg vinden.

Hierop moet CDA'er De Gaay Fortman onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om zo spoedig mogelijk een kabinet te vormen. Nadat Van Agt tijdelijk is teruggetreden en Lubbers de onderhandelingen wel tot een goed einde weet te brengen, krijgt Van Agt uiteindelijk toch de formatieopdracht. Hij formeert het kabinet.

Een breuk, op 16 oktober 1981 (nog voor het uitspreken van de regeringsverklaring) ontstaan over de financiering van het banenplan, wordt door de PvdA-informateurs De Galan en Halberstadt in 19 dagen 'gelijmd'.

Datum	Document (Word)
16 november 1981	Regeringsverklaring

	Tweede Kamer	Eerste Kamer	minister­raad/(kabinet)
CDA	48	28	6 (13)
PvdA	44	28	6 (13)
D66	17	4	3 (6)
totaal	109 (72.7%)	60 (80%)

datum	wat	wie	tot en met	dagen
26 mei 1981	Tweede Kamer­verkiezingen
30 mei 1981	benoeming (in)formateur	J. de Koning en R.F.M. Lubbers	3 augustus 1981	66
10 juli 1981	benoeming (in)formateur	E. van Thijn	3 augustus 1981	25
4 augustus 1981	benoeming (in)formateur	J. Kremers en E. van Thijn	19 augustus 1981	16
20 augustus 1981	benoeming (in)formateur	W.F. de Gaay Fortman	1 september 1981	13
2 september 1981	benoeming (in)formateur	A.A.M. van Agt	10 september 1981	9
11 september 1981	beëdiging nieuwe bewindslieden	Koningin Beatrix	15 oktober 1981	35
16 oktober 1981	kabinet demissionair		3 november 1981	19
17 oktober 1981	benoeming (in)formateur	C. de Galan en V. Halberstadt	4 november 1981	19
4 november 1981	ontslagaanvraag ingetrokken	Koningin Beatrix	11 mei 1982	188
12 mei 1982	kabinet demissionair		28 mei 1982	17
29 mei 1982	ontslag verleend	Koningin Beatrix