Nederland over Europa - Montesquieu Instituut

Nederland heeft binnen de Europese Unie lange tijd bekendgestaan als een van de grootste voorstanders van Europese integratie. In 2005 leek deze positie als voorstander sterk veranderd te zijn toen Nederland in een referendum met een meerderheid van 62% tegen de invoering van de Europese Grondwet stemde. 

Maar uit de Eurobarometer van de Europese Commissie blijkt dat het gedeelte van de Nederlanders dat het EU- lidmaatschap een goede zaak vindt nooit kleiner is geweest dan 60 procent. De uitslag van het referendum kwam in die zin vrij onverwacht. Waarschijnlijk hebben Nederlanders ook andere redenen gehad om nee te zeggen tegen de Europese Grondwet. Mensen wilden laten weten dat ze erg ontevreden waren over de invoering van de euro en de gestegen prijzen. Ook was men ontevreden over de Nederlandse regering en hoe weinig die de bevolking betrok bij de Europese Unie.

Kennis van burgers over Europa

De feitelijke kennis over de Europese Unie is in vergelijking met 2010 toegenomen. Eind 2010 liet een derde van de ondervraagden zien goed op de hoogte te zijn, eind 2011 was dit percentage 51 procent. Tegelijkertijd gaf 53 procent van de Nederlandse bevolking aan een gevoel van onwetendheid over de Europese Unie te hebben. Eind 2010 was dit nog 40 procent. Nederlanders lijken in de loop der jaren dus steeds minder het gevoel te hebben dat zij snappen hoe de Europese Unie werkt.

Uit een onderzoek van het Centraal Planbureau uit 2010 blijkt dat vooral ouderen en lageropgeleiden negatief zijn over de Europese politiek en het lidmaatschap van de EU. Een reden hiervoor kan zijn dat deze twee groepen minder voordeel hebben bij de eenwording van Europa en daardoor negatiever zijn over de EU.

Interesse voor Europa

De Europese Unie blijkt bij tv-kijkend Nederland een zap-moment te veroorzaken. Een kijkcijferonderzoek uit 2009 toont aan dat de gemiddelde tv-kijker in Nederland afhaakt wanneer een tv-programma over de Europese Unie gaat.

De Dienst Kijk- en Luisteronderzoek van de Publieke Omroep stelt vast dat items over de Europese verkiezingen van juni 2009 tot gevolg hadden dat het publiek massaal afhaakte. Tijdens een item over de Europese verkiezingen in een uitzending van het NOS Journaal schakelden maar liefst 200.000 tot 300.000 mensen over naar een andere zender.

Volgens onderzoeker Van Dammen is alleen het tonen van de Europese vlag al voldoende voor een directe grootschalige afname van het aantal kijkers. Een verklaring voor dit gebrek aan interesse bij de Nederlandse burger voor de Europese Unie geeft het onderzoek echter niet. Uit een onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau uit 2010 blijkt dat minder mensen de Europese politiek volgen dan de lokale of nationale politiek. Toch volgt nog ongeveer de helft van de Nederlanders het nieuws over Europa.

Uit een onderzoek van het Metro Life Panel in mei 2010, waarbij 3500 mensen werden ondervraagd over hoe zij Europa ervaren, blijkt dat 57% van de Nederlanders zich Europeaan voelt. Volgens de ondervraagden zijn de belangrijkste thema's die Europese landen met elkaar verbinden: economie, veiligheid en milieu. Verder zijn Nederlanders doorgaans geïnteresseerd in wonen of studeren in een ander Europees land, maar met deze interesse daadwerkelijk wat doen, blijkt voor velen toch een grote stap.

Lidmaatschap van de Europese Unie

Eind 2009 vonden de meeste Nederlanders (74%) het een goede zaak dat Nederland lid is van de Europese Unie. Eind 2008 was dit het hoogste van heel Europa. Op Europees niveau zijn een stuk minder mensen blij met het EU-lidmaatschap van hun land, eind 2009 53%. Ook vindt 67% van de Nederlanders dat ons land voordeel heeft van het EU-lidmaatschap.

cijfers: voorjaar 2011, najaar 2011 en najaar 2012

Vrij reizen, studeren en werken

Als Nederlanders wordt gevraagd welk aspect van de EU de meeste persoonlijke betekenis voor hen heeft, dan is "vrij reizen, studeren en werken" het meest gehoorde antwoord. Daarnaast blijkt de invoering van de euro voor veel Nederlanders grote betekenis te hebben gehad.

cijfers: najaar 2011

Vertrouwen in de EU en haar instellingen

In het najaar van 2011 gaf 42 procent van de Nederlanders aan vertrouwen te hebben in de Europese Unie als geheel. In 2010 was dit percentage nog 53 procent.

Het vertrouwen in de Europese instellingen is begin 2005 sterk gedaald en is sindsdien voorzichtig weer wat toegenomen, maar neemt het laatste jaar weer af. De helft van de Nederlandse bevolking heeft vertrouwen in het Europees Parlement (50%) en het vertrouwen in de Europese Commissie was eind 2011 47 procent. Deze cijfers liggen boven het EU-gemiddelde (respectievelijk 41% en 36%). Het Nederlandse vertrouwen in de Europese Centrale Bank (59%) was eind 2011 gelijk aan het voorjaar. Ten opzichte van het EU-gemiddelde (36%) is het vertrouwen van de Nederlanders in de ECB groot, maar is als gevolg van de economische crisis wel flink gedaald: begin 2008 gaf maar liefst 79% van de Nederlanders nog aan vertrouwen te hebben in de ECB.

Het vertrouwen in de euro was eind 2011 71 procent.

Steun voor nieuwe bevoegdheden van de Europese Unie

Inwoners uit de gehele Europese Unie staan positief tegenover het voeren van een gemeenschappelijk buitenlands- en veiligheidsbeleid (65% in najaar 2011). Opvallend is dat vooral de tien nieuwe lidstaten veel positiever tegenover deze kwesties staan dan de oude lidstaten.

Nederlanders zijn positief over een gemeenschappelijk Europees optreden op het terrein van buitenlands en veiligheidsbeleid en op het gebied van immigratie. Ze willen minder Europese bemoeienis met zaken als belastingen en pensioenen.

cijfers: najaar 2011

Angsten

De angsten die de gemiddelde Nederlander heeft ten aanzien van de Europese Unie verschillen op enkele terreinen duidelijk van de angsten van een gemiddelde Europeaan. De economische crisis en de gezondheidszorg houden de Nederlander flink bezig. Vooral over de gezondheidszorg is de Nederlander flink angstiger dan de gemiddelde mede-Europeaan. Ondanks een sterke vrees voor de crisis, is de vrees voor werkloosheid in Nederland kleiner, vergeleken met de rest van de EU.  

cijfers: najaar 2012

De koers van de Europese Unie

Uit een enquête van Eurobarometer die onder EU-burgers is gehouden in het najaar van 2011 blijkt dat burgers van de EU-landen in toenemende mate het gevoel hebben dat de EU zich in een ongewenste richting ontwikkelt. In 2010 gaf 39 procent van de ondervraagden aan ontevreden te zijn met de koers van de EU, in het najaar van 2011 was dit opgelopen tot 55 procent.

Nederland scoort met 65 procent ruim boven het Europese gemiddelde. In het najaar van 2010 was dit percentage nog maar 34 procent.

cijfers: najaar 2012

Uitbreiding van de Europese Unie

In de gehele Europese Unie zijn er meer mensen tegen een verdere uitbreiding (53%) dan vóór (36%). Nederland zit met 64 procent ruim boven het gemiddelde. Onderling blijken er grote verschillen te zijn in steun voor verdere uitbreiding. In de nieuwe oostelijke lidstaten is de steun doorgaans hoger dan in de oude lidstaten.

cijfers: najaar 2011

Het aantal ambtenaren werkzaam bij de Europese Unie

Een veel gehoord punt van kritiek op de Europese Unie is het vermeende aantal ambtenaren dat werkzaam zou zijn bij de verschillende Europese instellingen. In augustus 2008 werd dit aantal door de eurokritische Britse denktank Open Europe geschat op 170.000. Over het exacte aantal bestaat onder de Europese bevolking nog altijd veel onduidelijkheid. Hoeveel ambtenaren heeft de EU in dienst?

Volgens cijfers van de Europese Commissie telt de EU alles bij elkaar ruim 50.000 ambtenaren. Europees Commissaris Neelie Kroes plaatste dit in mei 2009 in perspectief door te stellen dat 50.000 ambtenaren op een bevolking van een half miljard Europeanen neerkomt op een verhouding van 1 ambtenaar op iedere 10.000 burgers. Hoewel dit aantal lijkt mee te vallen, wijst de SP erop dat Brussel in veel gevallen een beroep doet op nationale ambtenaren tijdens het proces van Europese wet- en regelgeving. Deze ambtenaren zijn dus formeel gezien niet in dienst van Europa, maar zijn hier inhoudelijk wel mee bezig. Met deze redenering sluit de SP aan bij het bovengenoemde onderzoek van de Britse denktank Open Europe. Bij een telling volgens het uitgangspunt dat nationale ambtenaren meegerekend dienen te worden, komt het aantal Europese ambtenaren op ongeveer 170.000.

De 50.000 ambtenaren die volgens cijfers van de Commissie op de loonlijst staan van de EU zijn als volgt over de verschillende Europese instellingen verdeeld.

cijfers: 2009/2010