Begrotingstekort en staatsschuld Ierland - Montesquieu Instituut

Na Griekenland was Ierland het tweede euroland dat in de problemen kwam door een forse staatsschuld en een begrotingstekort. Ierland had in 2010 een begrotingstekort van ruim 30 procent, ongeveer tien keer zoveel als toegestaan volgens de Europese regels van het Stabiliteits- en groeipact. Dit tekort werd mede veroorzaakt doordat de Ierse regering in 2009 en 2010 genoodzaakt was een aantal banken van de ondergang te redden. Hiermee was destijds een bedrag gemoeid van ongeveer 50 miljard euro.

Op 28 november 2010 maakten de Europese Unie en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) bekend Ierland met 85 miljard euro te steunen. In maart 2013 besluit de EU dat Ierland langer - tot in het najaar van 2013 - de tijd krijgt om de leningen terug te betalen.

Ierland slaagt er inmiddels weer in zelf kapitaal aan te trekken op de financiële markten. Het strenge bezuinigingsplan voor Ierland heeft gewerkt en het land van de financiële afgrond gered. 

Achtergrond en oorzaken

In tegenstelling tot Griekenland kampte Ierland tot het begin van de kredietcrisis niet structureel met een tekort op de overheidsfinanciën. Omdat de Ierse economie vanaf eind jaren '80 explosief steeg, werd Ierland zelfs de Keltische Tijger genoemd. Ierland was een aantrekkelijke vestigingsplaats voor ondernemingen. De vennootschapsbelasting was slechts 10 procent, veel lager dan in omringende landen.

Banken

Veel buitenlandse banken vestigden dochterondernemingen in Ierland om van de mogelijkheden te profiteren en risicovolle transacties uit te voeren. Ierse banken konden eenvoudig buitenlands kapitaal aantrekken. Er werden kredieten met een hoog rendement verstrekt, maar met een hoog risico. Daardoor kwamen banken in de problemen tijdens de internationale kredietcrisis. De Ierse overheid moest de banken steunen, waardoor het overheidstekort en het begrotingstekort van Ierland in rap tempo opliepen.

Vastgoedzeepbel

In de periode 1990 tot 2007 zijn prijzen van onroerend goed in Ierland explosief gestegen. Die hoge prijzen brachten veel inkomsten op voor de Ierse schatkist. Zodra de vastgoedzeepbel knapte, vielen die inkomsten weg. Door het hoge begrotingstekort en de staatsschuld daalde het vertrouwen van beleggers in Ierland en werd het voor Ierland lastig om leningen aan te gaan.

Inhoudsopgave van deze pagina:

Delen

1. Economische indicatoren
2. Europese steun
3. Bezuinigingen en hervormingen

4. Ontwikkelingen
5. Argumenten in de discussie
6. Meer informatie

Bron: Eurostat

Aanvraag van steun en besluitvorming

De Ierse regering heeft tot het laatst toe geprobeerd om een beroep op Europese steun te voorkomen. De Ieren wilden niet in een situatie terechtkomen die vergelijkbaar is met die van Griekenland waarbij ze een deel van de zeggenschap over hun financieel-economische beleid af zouden moeten staan aan de EU en het IMF. In november 2010 moest Ierland in overleg met de overige eurolanden echter besluiten toch gebruik te maken van het aangeboden steunpakket ter hoogte van ongeveer 85 miljard euro, beschikbaar gesteld door de eurolanden, het IMF en Ierland zelf.

Volgens de Europese Commissie zorgt de steun aan Ierland voor stabiliteit binnen de eurozone. Hiermee wordt de stijging van rentepercentages op staatsleningen voor Ierland en andere Europese landen met begrotingsproblemen een halt toegeroepen. Dit moet de vrees voor een domino-effect (het overslaan van de problemen naar meer landen) verminderen.

Samenstelling van het steunpakket

De verdeling van de bijdragen is als volgt, in miljarden euro's:

Van dit bedrag is 35 miljard euro bestemd voor versterking van de financiële sector en 50 miljard voor dekking van Ierse overheidsuitgaven.

De steun wordt in delen ('tranches') aan Ierland uitgekeerd. Voorafgaand aan de uitbetaling van een tranche noodleningen, wordt de voortgang van de bezuinigingen en hervormingen gerapporteerd door de zogenaamde trojka van ECB, IMF en Europese Commissie. Op basis van de bevindingen van de trojka wordt besloten of de volgende tranche wordt uitgekeerd.

In ruil voor de leningen moet Ierland zich houden aan afspraken die met de geldschieters zijn gemaakt over het op orde brengen van de overheidsfinanciën. Doelstellingen zijn:

• - 

  terugbrengen van het begrotingstekort tot onder 3% van het BBP
• - 

  waarborgen van de stabiliteit van de Ierse financiële sector
• - 

  verbeteren van de economische structuur in Ierland, zoals het hervormen van de arbeidsmarkt

Ierland heeft verschillende maatregelen genomen om aan de doelstellingen te voldoen. Zo zijn de belastingen verhoogd, waaronder ook de BTW. Er wordt flink gekort op sociale zekerheid. Zo gaat onder andere het minimumloon met meer dan 10 procent omlaag. Ook gaan in de publieke sector veel banen verloren.

De Ierse banken moeten hun reserves aanvullen en opbouwen, en geld krijgen om weer uit te kunnen lenen aan bedrijven. Omdat met de herstructurering van de bankensector ook veel geld van de overheid is gemoeid - de vier grootste banken krijgen een noodlening van 24 miljard - zal de EU er scherp op toezien dat er geen illegale staatssteun wordt gegeven.

Sommige Europese landen en Europarlementariërs vinden dat Ierland de lage belastingtarieven voor bedrijven zou moeten verhogen. De Ierse regering wil dat lage tarief ongemoeid laten. Toch heeft Ierland zich onder zware Europese druk bereid verklaard om mee te denken in de discussies over Europese regels voor vennootschapsbelasting, en niet alles onmiddellijk tegen te houden.

De druk op Ierland is enigszins verlicht. Op de Eurotop van 21 juli 2011 is besloten de looptijd van de bestaande noodleningen te verlengen tot eind 2013, en de rente op die leningen te verlagen. 

Op 31 mei 2012 steunde een ruime meerderheid van de Ieren in een referendum de begrotingsafspraken die 25 EU-landen (Groot-Brittannië en Tsjechië gaven aan niet mee te doen) in het begrotingspact hebben gemaakt.

Het programma was erop gericht dat Ierland in 2012 geleidelijk terug zou keren naar de financiële markt om zelf geld te lenen. Op 5 juli 2012 gaf Ierland zelf staatsleningen van drie maanden uit waarmee 500 miljoen euro werd opgehaald. De veiling werd gezien als een eerste voorzichtige stap van Ierland op de financiële markt sinds 2010. In maart 2013 haalde Ierland met een lening met een looptijd van 10 jaar op de kapitaalmarkt 5 miljard op, en verzekerde zich daarmee van bijna alle financiering die het land nodig heeft voor 2014.

In februari 2013 gaf de trojka aan te verwachten dat Ierland de begrotingsdoelstellingen voor 2012 ruimschoots heeft gehaald. Het land is dan ook voor 2013 nog steeds gebonden aan een begrotingstekort van maximaal 7,5% van het Bruto Binnenlands Product. In 2011 lag Ierland ook al redelijk op schema met een begrotingstekort van 13,1% van het bbp  (cijfers Eurostat, april 2012).

Het economisch herstel zet door met een groeiverwachting van 1% in 2013 en meer dan 2% in 2014, waarbij de groei van de Ierse export de grootste aanjager vormt voor het herstel. Voorts zijn er goede stappen gezet in de richting van het repareren van de Ierse financiële sector. De werkloosheid blijft echter onveranderd hoog en krijgt steeds meer een structureel karakter.

Hieronder staan een aantal veel gehoorde argumenten in de discussie over de financiële situatie in Ierland. Dat maakt de discussie boeiend, maar een oordeel niet eenvoudiger.

Tip: na het lezen van de argumenten kunt u zelf Uw reactie geven.

Uw reactie

Door op Uw reactie te klikken kunt u laten weten, wat u van de verschillende argumenten vindt. Ook kunt u natuurlijk andere argumenten aandragen. Uw reactie wordt zeer op prijs gesteld.