Blijft Griekenland in de eurozone? - Montesquieu Instituut

Wat lang ondenkbaar was, wordt steeds vaker als een serieuze optie beschouwd: uittreding van het noodlijdende Griekenland uit de eurozone, ook aangeduid als ‘Grexit’. Maar na de vorming van een nieuwe, pro-Europese regering is dat gevaar een stuk kleiner geworden.

Als de partijen die tegen de met Europa afgesproken bezuinigingen zijn, een meerderheid hadden behaald, had dat kunnen leiden tot een faillissement en een 'exit' uit de eurozone. Bij de verkiezingen op 17 juni 2012 wist echter een pro-Europese meerderheid van Pasok en Nieuwe Democratie de verkiezingen te winnen. Deze partijen hebben altijd de Europese afspraken gesteund. Zij vormen, met steun van Democratisch Links, de nieuwe regering van Griekenland. Hiermee lijkt een vertrek van Griekenland uit de eurozone voorlopig nog niet aan de orde.

Inhoudsopgave van deze pagina:

Delen

1. Bezuinigingsafspraken
2. Bankroet
3. Vertrek uit de eurozone

4. Gevolgen
5. Argumenten in de discussie
6. Meer informatie

Na eerdere verkiezingen van 6 mei 2012 lukte het de Griekse politieke partijen niet om een nieuwe regering te vormen. Struikelblok was de vraag of de bezuinigingsmaatregelen die met de eurolanden, de ECB en het IMF overeen waren gekomen door de vorige Griekse regering, wel of niet gesteund moesten worden. 

De twee traditioneel grootste partijen van Griekenland, de socialistische PASOK en de conservatieve partij Nieuwe Democratie waren bereid aan de eisen van de geldschieters te voldoen. Maar deze partijen behaalden in mei samen geen meerderheid in het Griekse parlement.

De radicaal linkse partij Syriza, die als tweede partij uit de verkiezingen van 6 mei kwam, wilde niet instemmen met de opgelegde bezuinigingen. Syriza-partijleider Alexis Tsipras wilde heronderhandelen over de afspraken over bezuinigingen die met de geldschieters waren gemaakt, zodat de Griekse burger minder hard zou worden getroffen door de maatregelen. Ter illustratie: de Griekse werknemer ziet zijn nettoloon in 2012 met 23 procent dalen, volgens cijfers van consultancybureau Ernst & Young. Overigens wilde Tsipras wel dat Griekenland binnen de eurozone zou blijven.

Bij de verkiezingen van 17 juni behaalde Nieuwe Democratie 30 procent van de stemmen en Pasok 13 procent. Met de vijftig zetels-bonus die de grootste partij automatisch krijgt, vormen zij een nieuwe regering. De twee partijen worden daarbij gesteund door Democratisch Links. De nieuwe regering heeft verklaard dat zij bereid is om strenge bezuinigingen door te voeren, in ruil voor Europese steun. 

Het IMF en de eurogroep hebben op 8 oktober 2012 een ultimatum opgelegd aan Griekenland om de toegezegde hervormingen en bezuinigingen door te voeren, eer zij aanpraak mogen maken op eventuele financiële toezeggingen. Griekenland had tot 18 oktober de tijd om met behulp van de bezuinigingsafspraken de staatsschuld terug te dringen. IMF-topvrouw Lagarde is van mening dat Griekenland zeker op een aantal beleidsterreinen bezuinigingen kan doorvoeren, hoewel er wordt gespeculeerd dat Griekenland naar alle waarschijnlijkheid meer tijd nodig zal hebben om zijn staatsschuld terug te dringen.

Het niet uitvoeren van de opgelegde bezuinigingen voor financiële noodsteun kon ertoe leiden dat Griekenland de eurozone moest verlaten. Europese leiders hadden namelijk aangegeven niet opnieuw te willen onderhandelen over de voorwaarden voor steun uit het EFSF.

Nu de Grieken een nieuwe regering hebben die de afspraken met Europa nakomt, is de kans op een Grexit kleiner geworden. Was het de Griekse partijen niet gelukt om een nieuwe regering te vormen, dan was uittreding uit de eurozone een optie geweest. Wanneer de Grieken de Europese afspraken niet nakomen, zullen Europese noodleningen niet meer worden uitbetaald. Omdat Griekenland ook op de financiële markten niet kan lenen, kan de overheid haar financiële verplichtingen dan niet meer nakomen. De Griekse overheid is dan feitelijk bankroet.

Omdat de Griekse centrale bank niet kan besluiten extra euro's te drukken, zal het land een andere munt moeten invoeren, bijvoorbeeld een nieuwe drachme.

Een procedure voor het uittreden uit de eurozone bestaat niet. Volgens geruchten waren er achter de schermen wel voorbereidingen getroffen voor het geval het toch tot een exit zou komen. De Belgische eurocommissaris Karel de Gucht zei in mei 2012 in de Belgische krant De Standaard dat diensten bij de Europese Centrale Bank en de Europese Commissie noodscenario's aan het uitwerken waren voor het geval Griekenland het niet ging redden. Dit werd echter direct weer ontkend door onder andere eurocommissaris Olli Rehn.

Het is slechts speculeren wat de gevolgen zouden zijn, indien het toch tot een Grieks exit komt. Voor Europese landen en veel banken zal het waarschijnlijk betekenen dat ze het geld dat ze aan Griekenland hebben uitgeleend niet meer terug krijgen. Ook is er angst voor een domino-effect: het gevaar dat ook de zwakke eurolanden Spanje en Portugal zullen omvallen. 

Voor de Grieken zelf zou een exit betekenen dat de handel en het bankensysteem instort en dat banktegoeden worden omgezet in de nieuwe munteenheid. Omdat de nieuwe munt veel minder waard zal zijn dan de euro, betekent dit dat ze een deel van hun bezit verliezen. Ook Syriza-leider Tsipras is bang dat een Griekse exit uit de eurozone tot een catastrofe zal leiden. Het herinvoeren van drachmes zou er volgens hem toe leiden dat ‘arme mensen drachmes hebben en rijken alles met euro’s zullen betalen’.

Omdat een gedevalueerde Griekse munt minder waard zal zijn dan de euro, kan de handelsbalans van Griekenland hierdoor enigszins herstellen: de Griekse export zou kunnen stijgen. Griekse producten worden met een nieuwe, gedevalueerde munt goedkoper. Daar staat tegenover dat goederen uit andere landen, door de lage waarde van een nieuwe drachme, voor de Grieken veel duurder zouden worden.

Hieronder staan een aantal veel gehoorde argumenten in de discussie over het opnieuw onderhandelen over de bezuinigingen en de eventuele exit van Griekenland uit de eurozone. Hierbij zijn bijna altijd wel kanttekeningen te maken. Dat maakt een oordeel niet eenvoudig. Europa is wikken en wegen.

Tip: na het lezen van de argumenten kunt U zelf Uw reactie geven.

Bezuinigingen zijn oneerlijk en catastrofaal voor de 'gewone' Griek

Veel Grieken wijzen de bezuinigingen die Griekenland op last van Europa moet doorvoeren af. De belangrijkste kritiek op de bezuinigingen is dat het de 'gewone' Griek laat betalen voor het financiële wanbeleid van hogere autoriteiten. Ook is er de angst dat Griekenland kapot bezuinigd wordt en zich niet meer weet te herstellen. De radicaal-linkse partij Syriza meent dat de leenovereenkomsten die met de EU zijn gesloten ongeldig moeten worden verklaard.

Afspraak = afspraak

Veel Europese leiders willen niet tornen aan de bezuinigingen die Griekenland op last van de EU moet uitvoeren. Afspraak = afspraak. Houden de Grieken zich niet aan de begrotingsafspraken, dan krijgen ze ook geen geld meer. Onder andere Duitsland, die de grootste bijdrage levert aan het steunpakket, is deze mening toegedaan.

Schulden Grieken afkopen goedkoper dan exit Griekenland uit euro

Volgens hoogleraar bankwezen en financiering Harald Benink is het goedkoper om de schulden van de Grieken af te kopen, dan om Griekenland failliet te laten gaan als ze de begrotingsafspraken niet nakomen. Zo is het domino-effect dat de exit uit de euro op andere kwakkelende landen zoals Spanje kan hebben veel kostbaarder voor de EU dan het overeind houden van Griekenland. De Griekse radicaal-linkse politicus Tsipras noemde de Griekse begrotingsafspraken "collectieve zelfmoord".

Gevolgen exit Griekenland uit euro niet zo groot

Er zijn partijen in de discussie die menen dat een Griekse exit uit de euro niet het ergste is wat er kan gebeuren. Zo stelde minister Verhagen (Economische Zaken) dat Griekenland te klein is om bij een vertrek uit de euro een groot effect te hebben op de Nederlandse economie. De Duitse topeconoom Hans-Werner Sinn beweerde zelfs dat het in het belang van Griekenland zelf is om uit de euro te treden, omdat het land anders onmogelijk weer concurrerend kunnen worden.

Uw reactie

Door op Uw reactie te klikken kunt u laten weten, wat u van de verschillende argumenten vindt. Ook kunt u natuurlijk andere argumenten aandragen. Uw reactie wordt zeer op prijs gesteld.