Werkgelegenheids- en sociaal beleid - Montesquieu Instituut

De Europese Unie wil een hoog werkgelegenheidsniveau binnen alle lidstaten bevorderen. De werkgelegenheid moet bovendien hoogwaardig zijn, zodat de EU zijn doelstellingen van de Europa 2020-strategie voor een sterke en duurzame economie kan behalen.

In dat kader is het van belang dat er veel banen bijkomen in sectoren waarin kennis een belangrijke rol speelt, zoals de Informatie- en Communicatietechnologie (ICT). Zo is de EU in staat beter te concurreren met andere grote economieën, zoals de Verenigde Staten.

Inhoudsopgave van deze pagina:

Uitgebreid

Delen

1. Ontwikkeling in vogelvlucht
2. Wie doet wat

3. Juridisch kader
4. Meer informatie

Werkgelegenheidsbeleid

De lidstaten voeren een gecoördineerde werkgelegenheidsstrategie die met name gericht is op een hogere deelname van vrouwen en ouderen aan het arbeidsproces.

Ieder jaar dienen de lidstaten prioriteiten en doelstellingen van hun werkgelegenheidsbeleid in bij de EU. De EU keurt deze voorstellen goed wanneer voldoende aandacht is besteed aan het creëren van banen, arbeidskwaliteit, productiviteit en het verhogen van de arbeidsparticipatie.

Via het Europees Sociaal Fonds (ESF) stelt de EU jaarlijks aan iedere lidstaat miljarden euro's ter beschikking voor de financiering van sociale- en werkgelegenheidsprojecten. Verder maakt de EU zich sterk voor goede arbeidsomstandigheden en strijdt zij tegen discriminatie en seksuele intimidatie op het werk. Dit laatste doet zij onder meer door gemeenschappelijke minimumnormen te formuleren. Ook neemt de EU in haar regelgeving bestaande afspraken over die door werkgevers- en werknemersorganisaties zijn gemaakt, zoals het recht op ouderschapsverlof van drie maanden dat nu in de hele EU geldt.

Het ESF-programma 2007-2013 staat in het teken van 'Investeren in mensen'. Gedurende deze periode wordt via dit fonds ongeveer 75 miljard euro geïnvesteerd in projecten die de werkgelegenheid moeten bevorderen.

In februari 2013 is de Europese Commissie in een Communication on Social Investment for Growth and Cohesion met richtlijnen gekomen om de beoogde doelstellingen met middelen uit het ESF te implementeren. Hierin doet de Commissie o.a. aanbevelingen ter bestrijding van kinderarmoede. In dit kader zal een Europees Platform voor Investeren in Kinderen worden opgericht.

Sociale zekerheid

De burgers van de Europese Unie hebben het recht om in de gehele Unie te werken. De EU streeft ernaar om deze mobiliteit zo veel mogelijk te waarborgen. Bij werken in het buitenland behoudt het hele gezin bijvoorbeeld het recht op de meeste sociale uitkeringen. En om oneerlijke concurrentie te voorkomen let Nederland erop dat buitenlandse werknemers die hier komen werken dat wel onder dezelfde voorwaarden doen, en niet bijvoorbeeld tegen een lager loon.

Op het gebied van sociale zekerheid heeft iedere lidstaten eigen wetgeving opgebouwd. Tussen de lidstaten is wel consensus over een minimumgrens van sociale zekerheid. De stelsels zullen moeten worden gemoderniseerd op het gebied van armoedebestrijding, pensioenen, gezondheidszorg en mogelijkheden om op de arbeidsmarkt deel te nemen.

Vergrijzing en meerjarenstrategieën

Om de kosten van de vergrijzing binnen Europa op te vangen werd in het kader van de Lissabonstrategie op de Europese top in 2001 besloten dat in 2005 67 procent van de mensen tussen de 15 en 64 aan het werk moest zijn. In 2010 had dat 70 procent moeten zijn. Uit cijfers van Eurostat bleek dat we in september 2006 slechts op 63,8 procent zaten. Nederland deed het relatief gezien goed met een score van 73,2 procent.

Naarmate 2010 naderde werd steeds duidelijker dat de doelen van de Lissabonstrategie niet gehaald zouden worden. In 2010 kwam de Europese Commissie daarom met de vervangende Europa 2020-strategie, waarbinnen onder andere meer aandacht wordt geschonken aan uitdagingen op demografisch gebied, klimaatverandering, energievoorziening en de gevolgen van globalisering.

In Europa 2020 zijn 5 kerndoelen afgesproken, waaronder:

• - 

  75 procent werkgelegenheid in de leeftijdscategorie 20 tot 65 jaar.
• - 

  20 miljoen minder mensen die in armoede leven
• - 

  minstens 40 procent van 30- tot 34-jarigen moet hoger onderwijs hebben genoten

Goede arbeidsomstandigheden

Verder strijdt de EU voor goede arbeidsomstandigheden en tegen discriminatie en seksuele intimidatie op het werk. Dat wordt gedaan door regels vast te stellen voor de bescherming van de werknemer. In de normen staat bijvoorbeeld ook beschreven wat voor gezondheidsrisico's zijn toegestaan op het werk.

Raad van Europa

De Raad van Europa heeft in 2000 een Strategie voor Sociale Samenhang geformuleerd. In dat kader zijn diverse conventies opgesteld waarin lidstaten zich verplichten om minimumrechten te waarborgen op sociaal gebied. Zo formuleert de Raad van Europa richtlijnen die gericht zijn op de arbeidsintegratie van kwetsbare groepen als zigeuners, en mensen uit de gevangenissen of psychiatrische instellingen. Het beleid van de Raad van Europa is verder sterk gericht op het waarborgen van fundamentele (mensen)rechten, zoals de rechten van kinderen en ouderen. In 2004 werd de Strategie voor Sociale Samenhang herzien. Overleg over de strategie vindt plaats in het Europees Comité voor Sociale Cohesie, dat tweemaal per jaar bij elkaar komt.

Nieuwste ontwikkelingen

De huidige eurocommissaris voor Werkgelegenheid, sociale zaken en gelijke kansen, de Hongaar László Andor, heeft voor de periode 2010-2014 vijf doelen geformuleerd:

• - 

  Het heroverwegen van de Europese werkgelegenheidsstrategie. Andor wil bijvoorbeeld de werkloosheid onder jongeren aanpakken en zorgen dat mensen gedurende hun hele carrière blijven leren.
• - 

  Armoede bestrijden, met speciale aandacht voor kwetsbare groepen, zoals ouderen en de Roma. Ook het Europees Jaar van de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting past binnen deze doelstelling.
• - 

  Beter gebruik maken van EU-fondsen, zoals het eerder genoemde Europees Sociaal Fonds, het Europees Fonds voor aanpassing aan de Globalisering, het PROGRESS-programma, en de nieuwe Europese microkredietfaciliteit. Nederland was in februari 2011 het eerste land dat hier gebruik van maakte.
• - 

  Het bevorderen van de sociale dialoog. Dit doel vloeit voort uit het Verdrag van Lissabon.
• - 

  Zorgen dat EU-burgers in alle lidstaten kunnen werken en daarbij niet worden gehinderd doordat zij bijvoorbeeld hun pensioenrechten verliezen in een andere EU-lidstaat.

Jeugdwerkloosheid

In september 2010 kwam de Europese Commissie met het initiatief 'Jeugd in Beweging', om onderwijs en trainingssystemen in Europa te verbeteren.

Roma en Sinti

De Roma en Sinti zijn een groep van 10 tot 12 miljoen mensen die door heel Europa wonen en ook wel worden aangeduid met de, als kwetsend ervaren, naam 'zigeuners'. Om verscheidene redenen is deze groep nooit goed geïntegreerd in Europese samenlevingen. Armoede, analfabetisme en criminaliteit zijn enkele voorbeelden van de problemen die hieruit voortvloeien. De EU wil iets doen aan deze situatie, onder andere door het opstellen van het 'Europees kader voor nationale strategieën voor integratie van de Roma.'

Vergrijzing

Europa heeft een vergrijzingsprobleem. Het aantal jongeren tussen 0 en 14 jaar zal dalen van 100 miljoen in het peiljaar 1975 tot 66 miljoen in 2050. De beroepsbevolking zal in 2050 naar verwachting met zo'n 50 miljoen zijn afgenomen tot ongeveer 280 miljoen. Het aantal ouderen daarentegen neemt toe, waardoor sociale voorzieningen onder druk komen te staan. De EU probeert een oplossing voor dit probleem te vinden.

Zwangerschapsverlof

De regels voor zwangerschapsverlof zijn niet in elke lidstaat gelijk. Vrouwen in Duitsland hebben bijvoorbeeld recht op 14 weken, terwijl dat er in het Verenigd Koninkrijk 26 weken zijn. De discussie in Europa ging, behalve over de gewenste duur van het zwangerschapsverlof, ook over de vraag of de EU zich hier wel mee bezig moest houden. Inmiddels is wel overeenstemming bereikt over een verlofregeling voor vrouwelijke zelfstandigen en hun partners, die in 2012 is omgezet in nationale wetgeving. In Nederland betekent dit dat vrouwen recht hebben op een zwangerschapsuitkering van minimaal 16 weken tijdens en na de zwangerschap. Deze uitkering heet de Zelfstandig en Zwangerregeling (ZEZ).

Regels voor ondernemingsraden

Een goed voorbeeld van Europees sociaal beleid is een nieuwe Europese regeling voor ondernemingsraden. Deze Europese ondernemingsraden representeren de Europese werknemers van een bedrijf met 1000 of meer werknemers. De werknemers worden via de ondernemingsraden op de hoogte gesteld en geadviseerd op een transnationaal niveau over zaken en beslissingen die effect op hen kunnen hebben.

Stakingsrecht

Op aandringen van de vakbonden is de Europese Commissie met een verordening gekomen die stelt dat het stakingsrecht en de vrije markt even belangrijk zijn. De vakbonden vreesden, na enkele uitspraken van het Europees Hof van Justitie, dat zij de rechten van werknemers niet meer konden beschermen in grensoverschrijdende situaties waarin sprake is van detachering of verplaatsing van ondernemingen.

Lees meer

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's een rol.

Initiatief voor nieuw beleid bij de Europese Commissie

Bij het vormen van nieuw beleid betrekt de Europese Commissie adviezen bij het Economisch en Sociaal Comité, een adviesorgaan waar bijvoorbeeld Nederlandse werkgevers- en werknemersorganisaties in zijn vertegenwoordigd, en het Comité van de Regio's.

Eerstverantwoordelijk is de Eurocommissaris voor Werkgelegenheid, sociale zaken en gelijke kansen:

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

Besluitvorming door Raad en Europees Parlement

Voor het vaststellen van regelgeving op dit terrein geldt in de meeste gevallen de gewone wetgevingsprocedure na raadpleging van het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's.

In bepaalde gevallen geldt dat de Raad besluit met eenparigheid van stemmen, na raadpleging van het Europees Parlement en beide bovenstaande comités. Dat geldt voor het vaststellen van bepalingen over de volgende onderwerpen:

• - 

  de bescherming van de werknemers bij beëindiging van de arbeidsovereenkomst
• - 

  sociale zekerheidsregels
• - 

  de vertegenwoordiging en collectieve verdediging van de belangen van werknemers en werkgevers
• - 

  de werkgelegenheidsvoorwaarden voor onderdanen van derde landen die op wettige wijze binnen de EU verblijven 

Bij onderdelen van het werkgelegenheidsbeleid waar de lidstaten Europees samenwerken en hun beleid op elkaar afstemmen, maar niet direct op basis van de Europese verdragen, geldt de open coördinatiemethode.

De raadsformatie die beslist over Werkgelegenheid en sociaal beleid is de Raad Werkgelegenheid, Sociaal Beleid, Volksgezondheid en Consumentenzaken. Besluiten worden genomen met gekwalificeerde meerderheid.

Vertegenwoordiger voor Nederland, afhankelijk van het onderwerp en het belang daarvan, in de Raad is:

Voor het Europees Parlement beoordeelt de parlementaire commissie Werkgelegenheid en Sociale Zaken de voorstellen van de Europese Commissie en de eventuele aanvullingen van de Raad. Voor Nederland is de volgende Europarlementariër lid:

De plaatsvervangende leden voor Nederland zijn:

De commissie voor Rechten van de vrouw en gendergelijkheid houdt zich bezig met de bevordering van gelijkheid van kansen van mannen en vrouwen op de arbeidsmarkt. Voor Nederland zijn de volgende Europarlementariërs lid:

De volgende Europarlementariërs zijn in deze commissie plaatsvervangend lid:

Als het Europees Parlement het (eventueel aangepaste) voorstel goedkeurt, sluit een overeenstemming in de Raad van de Europese Unie de procedure af. Nederland heeft in de Raad 13 stemmen, op een totaal van 345. Als het voorstel door de Raad is goedgekeurd, zorgt de Nederlandse regering ervoor dat het voorstel nationaal wordt uitgevoerd.

Werkgelegenheids- en sociaal beleid vinden hun basis in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VwEU):

• - 

  werkgelegenheidsbeleid: derde deel VwEU titel IX (artikelen 145 t/m 150)
• - 

  sociaal beleid & rol sociale partners: derde deel VwEU titel X  (artikelen 151 t/m 161)
• - 

  Europees Sociaal Fonds: derde deel VwEU titel XI  (artikelen 162 t/m 164)

Hot issues

Nederland

Europese Unie

Activiteitendossier

Factsheet Europees Parlement

Betrokken instanties

Statistiek

Raad van Europa