Montesquieu Instituut: van wetenschap naar samenleving

Adam Smith

"Arbeidsdeling met haar vele voordelen is (...) ontstaan vanuit een bepaalde natuurlijke neiging van de mens (..)."

 
Adam Smith

Deze Schotse hoogleraar filosofie (1723-1790) staat voornamelijk bekend als grondleger van de economische leer. Hij groeide op in het Schotse havenstadje Kirkcaldy, waar veel handel gedreven werd. De verschillende beroepen die hij hier zag, beschreef hij later in zijn bekendste boek An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations (1776). In dit boek noemde Smith zijdelings de onzichbare hand van de markt, iets waar hij uiteindelijk bekend mee werd.

Gedachtegoed

In Wealth of Nations beschreef Smith dat de mens gedreven werd door eigenbelang. Pessimistisch was hij echter niet, want er was volgens Smith wel degelijk sprake van een natuurlijke harmonie van de markt. Deze kwam tot stand door de 'onzichtbare hand' van vraag en aanbod. Als iedereen dus slechts zijn eigenbelang na zou streven zou dit leiden tot een evenwicht waarin het aanbod overeenkwam met de vraag. Om dit te bereiken moest er wel sprake zijn van vrije handel en concurrentie.

Ook arbeidsdeling was een belangrijk onderwerp in het gedachtegoed van Smith. Economische groei zou namelijk ontstaan door het verdelen van het arbeidsproces in gespecialiseerde taken. Hiermee kon veel aan efficiëntie gewonnen worden. De rijkdom van de staat was een ander centraal thema. Adam Smith kwam met het voor die tijd revolutionaire idee dat de rijkdom van een staat niet af te meten viel aan de hoeveelheid goud en zilver dat het bezat, maar aan de stroom van goederen en diensten die het creëerde, oftewel aan arbeid.

Hoewel het nastreven van eigenbelang op het gebied van economie een belangrijk thema was in het werk van Smith, betekende dit niet dat mensen geen inlevingsvermogen hadden. Gevoelens die mensen herkenden in een ander werden goed genoemd, gevoelens die mensen niet herkenden werden slecht genoemd. Mensen pasten hun gedrag aan omdat zij door anderen graag als goed werden beoordeeld. De mens hechtte dus waarde aan het oordeel aan zijn omgeving, zoals hij beschreef in zijn eerdere boek The theory of moral sentiments (1759).

Bronnen

  • Tjitske Akkerman (2005). De kwetsbare democratie: sleutelteksten uit de politieke theorie. Amsterdam: Spinhuis.
  • Fleur de Beaufort & Patrick van Schie (2011). Het liberalen boek. Zwolle: Wbooks.