Montesquieu Instituut: van wetenschap naar samenleving

Johannes Calvijn

"Deze eerbiedige, ja vrome gezindheid zijn wij tot het uiterste toe verschuldigd aan al onze overheden, hoedanig die ook zijn. "

 
Johannes Calvijn © Georg Osterwald
Bron: wikicommons

Jean Calvin (1509-1564), zoals hij in het frans genoemd werd, werd geboren in Noyon te Frankrijk. Hij groeide op in een gezin uit de middenklasse. Calvijn studeerde rechten aan de universiteiten van Orléans en Bourges, en gedurende deze jaren bekeerde hij zich tot het protestantisme. De Franse koning begon echter met een vervolgingsbeleid naar aanleiding van de opkomst van het protestantisme, wat ertoe leidde dat Calvijn naar Basel vluchtte.

In Basel studeerde Calvijn theologie en begon hij met het schrijven van zijn belangrijkste werk, Institutie van de christelijke religie (1536). In zijn werk benadrukte hij de plicht tot gehoorzaamheid aan de overheid, maar gaat hij ook in op de mogelijkheid tot verzet door het volk. Later was Calvijn betrokken bij de Reformatie in Genève, waar hij werd beschouwd als een streng leider.

Gedachtegoed

In de Institutie van de christelijke religie beschreef Calvijn zijn visie op de wereldse overheid. Calvijn liet hier zien voor een staatsvorm een voorkeur te hebben voor een aristocratie of politeia, een mengeling van een aristocratie en een democratie. Hij had een afkeer van de monarchie. Uiteindelijk relativeerde Calvijn zijn voorkeur met zijn uitgangspunt dat alle staatsvormen door God waren ingesteld, en alle staatsvormen dus ook goed waren. Men moest dan ook gehoorzaam zijn aan het gezag, ook als deze de wet zou overtreden.

Calvijn was het eens met de stelling van Maarten Luther dat de lagere vorsten recht hadden op verzet aangezien zij van God een opdracht hadden gekregen. Calvijn kwam echter ook met een ander idee. Hij opperde de mogelijkheid dat het recht op verzet door de lagere vorsten ook gerechtvaardigd was doordat de lagere vorsten door het volk werden gekozen. Feitelijk kreeg het volk hiermee ook recht op verzet. Hoewel zij dit verzet niet zelf mochten uitvoeren volgens Calvijn, mochten hun vertegenwoordigers dit wel doen.

Calvijn voerde een streng gezag in Genève. Uit zijn gedetailleerde wetgeving bleek ook wel dat Calvijn geen moeite had met een vergaande bemoeienis van het stadsbestuur maar deze als positief zag.

Bronnen

  • Tjitske Akkerman (2005). De kwetsbare democratie: sleutelteksten uit de politieke theorie. Amsterdam: Spinhuis.
  • Tjitske Akkerman (2010). Democratie: de Europese grondslagen van het moderne idee. Amsterdam: Spinhuis.