Montesquieu Instituut: van wetenschap naar samenleving

Marquis de Condorcet

"Het recht om beschermd te worden door het openbaar gezag is een van de rechten die men verwerft bij zijn intrede in de maatschappij."

 
Marquies de Condorcet

Jean-Antoine-Nicolas de Caritat, Marquis de Condorcet (1743-1794) werd geboren in het stadje Ribemont-Sur-Aisne in Frankrijk. Hij werd opgevoed door zijn moeder, nadat zijn vader enkele weken na zijn geboorte om kwam. Na zijn scholing door de Jezuïeten studeerde Condorcet ethiek, metafysica, logica en wiskunde aan de universiteit van Navarra. Vervolgens trok hij naar Parijs, waar hij een actieve rol zou gaan spelen in de Franse Revolutie. In deze strijd zou hij zich later tegen het schrikbewind van de Jacobijnen keren.

Condorcet was een voorvechter van gelijke rechten voor vrouwen en slaven, en beschreef zijn opvattingen hierover in Beschouwingen over de negerslavernij (1781). Ook was hij een tegenstander van het politieke tweekamerstelsel. Zijn achtergrond in wiskunde uitte zich onder andere in zijn essay Over de toepassing van de waarschijnlijkheidsberekening op de uitkomst van beslissingen bij wisselende meerderheden (1785).

Gedachtegoed

In de tijd dat Condorcet politiek actief was, vond de Amerikaanse Revolutie plaats. Condorcet en zijn medestanders hoopten dat de Amerikanen voor een eenkamerstelsel zouden kiezen. Het tweekamerstelsel, waarvoor de Amerikanen uiteindelijk kozen, zou in gaan tegen het natuurlijke gelijkheidsbeginsel en een vertegenwoordiging van groepsbelangen zijn.

Condorcet ging er vanuit dat de algemene wil tot uitdrukking kon komen in een wetgevende vergadering, zonder dat hierop controle nodig was. Om machtsmisbruik te voorkomen moesten er wel garanties worden ingebouwd in de grondwet. Onder andere regelmatige verkiezingen en korte ambtstermijnen voor politieke ambtsdragers moesten hier een bijdrage aan leveren.

Ook onderwijs was een belangrijk goed in de ogen van Condorcet. Het zou ervoor kunnen zorgen dat burger het algemeen belang beter zouden kunnen herkennen. Condorcet gebruikte zijn wiskundige achtergrond om te kijken naar politieke besluitvorming. Onder het motto 'twee weten meer dan een' motiveerde Condorcet het belang van de betrokkenheid van burgers bij politieke besluiten. Ook was het belangrijk dat besluitvorming zo eenvoudig mogelijk was. De Nationale Vergadering en de afgevaardigden zouden bijvoorbeeld met een simpel ja of nee moeten antwoorden op de voorstellen die gedaan werden.

Als actief pleitbezorger van burgerrechter voor slaven en vrouwen was Condorcet onder andere voorzitter van de vereniging Vrienden van de Zwarten. Hij was van mening dat de achterstand in intellectuele en bestuurlijke capaciteiten veroorzaakt werd door hun maatschappelijke onderdrukking en het ontbreken van onderwijs. Condorcet pleitte dan ook voor het vrouwenkiesrecht en toegang tot onderwijs voor vrouwen.

Bronnen

  • Tjitske Akkerman (2005). De kwetsbare democratie: Sleutelteksten uit de politieke theorie. Amsterdam: Spinhuis.
  • Meindert Fennema (2001). De moderne democratie: geschiedenis van een politieke theorie. Amsterdam: Spinhuis.