Montesquieu Instituut: van wetenschap naar samenleving

‘Budgettaire controle boven politiek’

In aanloop naar de troonrede en de Algemene Beschouwingen sprak de redactie van de Hofvijver met Pieter Duisenberg, Tweede Kamerlid van de VVD, over het budgetrecht van de Tweede Kamer. Wat is het belang van het budgetrecht? Hoe moet het parlement dit instrument inzetten?En wat verwacht hij van de laatste troonrede van Rutte II? De heer Duisenberg bepleit een scherpe parlementaire begrotingscontrole die wat hem betreft de partijpolitiek overstijgt.

Kunt u toelichten wat het budgetrecht van de Tweede Kamer precies inhoudt?

In artikel 104 en 105 van de Grondwet staat beschreven dat het parlement het recht heeft om de Rijksbegroting te amenderen, goed te keuren en om de regering uiteindelijk decharge te verlenen. Daar gaat het om bij het budgetrecht van de Tweede Kamer.

Waarom is het budgetrecht zo belangrijk in onze parlementaire democratie?

Het budgetrecht is het ultieme instrument van het parlement om het beleid van de regering vooraf al dan niet goed te keuren en achteraf te controleren. Het gaat hierbij om de volle breedte van het regeringsbeleid. Dat betekent dat er niet alleen gekeken moet worden naar de doelstellingen die de regering met het beleid poogt te behalen, maar ook naar de effecten van dit beleid waar de regering op inzet.

Is het budgetrecht niet steeds meer een middel van het parlement om mee te besturen in plaats van een recht ter bescherming van de belastingbetaler?

Formeel zit er aan het budgetrecht ook een kant die het parlement in staat stelt om mee te besturen. Dat is het recht van amendement. Het gebruik van dit aspect van het budgetrecht is in de Kamer echter beperkt. Dat komt deels door het feit dat er in Nederland met coalities wordt geregeerd.

Het is in principe ook niet nodig om het recht van amendement sterker in te zetten. Het gaat wat mij betreft om het verbeteren van de controlerende kant van het budgetrecht. Daartoe heb ik een methode ontwikkeld die deze taak van het parlement moet versterken. Deze methode, waarbij een tweekoppige afvaardiging van een Kamercommissie (één van de coalitie en één van de oppositie) als rapporteurs aan het parlement optreden, wordt nu bij verschillende Kamercommissies gebruikt. Ook binnen een aantal gemeentes en waterschappen is aangegeven dat er interesse is om op deze manier de controlerende taak uit te voeren.

Het gaat bij het budgetrecht om het vergroten van de transparantie van de middelen die ingezet worden voor de verschillende beleidsdoelen, over de gehele breedte van de begroting. Wanneer deze inzichten leiden tot een bijstelling van de begroting dan is dat mooi meegenomen, maar de politiek komt volgordelijk op de tweede plaats. Het gaat in de eerste plaats om het controlerende element. Ook al ben je het niet eens met waar het geld aan besteed wordt, de controle of het geld doelmatig en effectief besteed wordt, is wat telt in dit geval.

Hoe verhoudt dit zich tot de rol van de Algemene Rekenkamer?

De Rekenkamer kijkt voornamelijk naar de rechtmatigheid en slechts op deelgebieden naar de doelmatigheid van de bestedingen. Het verschil is dat de Tweede Kamer over de gehele breedte van de begroting kijkt naar het beleid, de bestedingen en de doelen die men wilde bereiken. Uiteraard maakt de Kamer ook gebruik van de onderzoeken van de Rekenkamer bij haar controlerende taak.

Is het dit jaar anders omdat dit het laatste jaar van Rutte II is?

Nee, dat is het in principe niet. Natuurlijk spelen tijdens de Algemene Beschouwingen de verkiezingen een rol. Maar ik heb de controlerende taak van het budgetrecht altijd gezien als iets dat boven de politiek staat. Het gaat er om de controle- en informatiepositie van de Kamer te verbeteren om zo krachtiger tegenover de uitvoerende macht te staan.


Deze bijdrage verscheen in de Hofvijver van 26 september 2016.