Montesquieu Instituut: van wetenschap naar samenleving

Tussenbalans Europese Unie: op weg naar 2020

Jan Werts, de vaste correspondent in Brussel van Europa-Nu.nl en het Montesquieu Instituut, stelt dat 2020 voor Europa een overgangsjaar zal zijn, een jaar vol overleg naar definitieve besluiten erna. De Europese Unie staat in 2020 voor drie ‘gigantische uitdagingen’, analyseert Werts: Brexit, de Europese klimaatwet, de financiering van de EU in de jaren twintig. Ook het ‘urgente’ vraagstuk van de migratie zal veel aandacht van Brussel vergen. Die onderhandelingen zijn stuk voor stuk zo ingewikkeld en zo met elkaar verweven dat gerekend moet worden met ‘vertragingen’.

Nu het Europees Parlement de laatste vergadering van 2019 heeft afgesloten en het reces begonnen is, is het tijd om terug te blikken en vooruit te kijken. Bovenstaande analyse van Jan Werts geeft daarvoor een eerste, prikkelende aanzet: 2020 zal een vergader- en overgangsjaar zijn voor de EU.

Hoe kijken andere EU-watchers tegen de EU aan? Hoe staan de Europese organen ervoor nu 2019 afloopt? Waar liggen de belangrijkste uitdagingen voor de lidstaten? Hoe zal het Timmermans vergaan in zijn nieuwe rol? Op dit soort vragen geven diverse auteurs een antwoord. Aan de hand van onderstaande analyses maakt Europa-Nu in samenwerking met de Hofvijver van het Montesquieu Instituut de balans op: de EU op weg naar 2020.

1.

Tussenbalans: Commissie

Door Adriaan Schout en Adriaan Nunes

Het aantreden van de Commissie von der Leyen biedt een moment voor reflectie. Von der Leyen staat, opnieuw, een ambitieuze agenda voor, inclusief herziening van de Economische en Monetaire Unie (EMU), milieutransitie, en een grote discussie over de ‘toekomst van de EU’. Ook over transnationale kieslijsten als opstap naar versterking van het Europees Parlement (EP) in aanwijzing van de Commissiepresident. Daarnaast wordt verder geëxperimenteerd met de leiding in het College van Commissarissen. Elk van de drie grote politieke families levert een uitvoerende Vicepresident.

2.

Tussenbalans: Raad

Door Nico Visser

Excuus voor het cliché, maar 2019 was weer een veelbewogen jaar voor de Europese Raad. De staatshoofden en regeringsleiders van de Europese lidstaten kwamen dit jaar maar liefst acht keer bijeen. Veel tijd en aandacht werd opgeslokt door het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU. Daarnaast werd vaak gesproken over de Europese economie, klimaatverandering, buitenlands beleid, het tegengaan van nepnieuws en de vervulling van de topfuncties voor de komende vijf jaar. Voor 2020 tekent zich een net zo zware agenda af. Het illustreert de positie van de Europese Raad als machtsfactor binnen de Unie. De belangrijkste ontwikkelingen op een rij:

3.

Tussenbalans: Parlement

Door Jan Marinus Wiersma

Het Europees Parlement (EP) kreeg veel aandacht in 2019. Niet zozeer vanwege opvallende inhoudelijke successen maar omdat het een verkiezingsjaar was, gepaard gaande met een wisseling van de wacht in Brussel.

4.

Tussenbalans: Frans Timmermans

Door Laura Weemering en Jaap de Zwaan

“We gaan nog veel van Frans Timmermans horen!” Die voorspelling deed Jaap de Zwaan toen hij twee jaar geleden voor de Hofvijver een tussenbalans opmaakte van Timmermans binnen de Commissie-Juncker. Vijf jaar lang was Timmermans de rechterhand van Commissievoorzitter Juncker. In die functie bewaakte hij de kwaliteit van de wetgeving, verzette hij zich tegen de ondermijning van de rechtsstaat en had hij speciale verantwoordelijkheden op het gebied van binnenlandse zaken, burgerschap en duurzame ontwikkeling. De Zwaan bleek geen ongelijk te krijgen. Twee dagen na het verschijnen van zijn analyse startte Timmermans voor het eerst in de geschiedenis van het EU-Verdrag de procedure van Artikel 7 tegen Polen. Hiermee werd Timmermans ook buiten de Nederlandse grenzen beroemd en berucht.

5.

Eindbalans: Jean-Claude Juncker

Door Sebastiaan Princen

Bij zijn afscheid als voorzitter van de Europese Commissie roept Jean-Claude Juncker opmerkelijk warme gevoelens op in de Nederlandse pers. Daarbij ligt de nadruk vooral op de persoon Juncker. Zo denkt Hilbrand Rozema in het Nederlands Dagblad met enige weemoed terug aan de ‘knuffelkoning van Europa’, karakteriseert Carolien de Gruyter Juncker in het NRC als ‘een echt ‘Mensch’’, heeft het Financieel Dagblad het in een kop over het afscheid van ‘de Europese überknuffelaar’ en noemt Trouw hem samen met Donald Tusk als een van twee ‘romantici’. Dit heeft wel wat weg van de manier waarop door voetballiefhebbers werd gereageerd op het vertrek van Leonid Sloetski bij Vitesse: ook een man die vertederde door zijn soms wat ongepolijste maar altijd intens-betrokken gedrag.

6.

Tussenbalans: Europese lidstaten

Door Ruben Sansom en Mathieu Segers

'Er is sprake van een diepe politisering van de bestaande orde,' zegt Mathieu Segers, hoogleraar Europese geschiedenis en integratie aan de Universiteit Maastricht. Met Segers lopen we een virtuele ronde door Europa, waarbij halt wordt gehouden bij verschillende lidstaten van de Europese Unie: wat is de kijk van burgers en nationale regeringen op het Europese project en alle tumult van de afgelopen jaren?