‘Het Spel en de Macht’: een podcast over de Gemeenteraadsverkiezingen 2022

Het spel en de macht
Bron: Universiteit Leiden

In samenwerking met het Montesquieu Instituut maakt het Centrum voor Nederlandse Politiek en Bestuur (CNPB) een podcast over de gemeenteraadsverkiezingen van 2022. Deze podcast, genaamd ‘het Spel en de Macht’, is een vervolg op de gelijknamige podcast die het CNPB eerder organiseerde rondom de Tweede Kamerverkiezingen. In vijf afleveringen laten wetenschappers met expertise over de lokale politiek hun licht schijnen op belangrijke kwesties rondom de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2022. Daarnaast bevat elke aflevering een rubriek ‘in het veld’, waarin een kort gesprek met een praktijkdeskundige plaatsvindt.

De podcast is een initiatief van het Centrum voor Nederlandse Politiek en Bestuur (CNPB), een samenwerkingsverband van Leidse wetenschappers die actief zijn in onderwijs en onderzoek naar het openbaar bestuur en politiek in Nederland. Samen met twee studenten van de masteropleiding Journalistiek en Nieuwe Media worden rondom de gemeenteraadsverkiezingen vijf afleveringen gemaakt. Die gaan achtereenvolgens over:

  • 1. 
    recente decentalisaties en de vraag of kiezers daardoor meer te zeggen hebben gekregen,
  • 2. 
    het functioneren van de gemeenteraad,
  • 3. 
    het functioneren van de lokale journalistiek,
  • 4. 
    de lokale partijen en kandidaten die meedoen aan de gemeenteraadsverkiezingen,
  • 5. 
    de formatie van lokale coalities na de verkiezingen.

De podcast is gericht aan eenieder die belangstelling heeft voor lokale politiek, waaronder wetenschappers, studenten, journalisten, politici, en geïnteresseerde burgers.

De presentatie van de podcast is in handen van Simon Otjes, fellow bij het Montesquieu Instituut en universitair docent Nederlandse Politiek, en Arend Viëtor, student Journalistiek en Nieuwe Media. De gesprekken ‘in het veld’ worden afgenomen door Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende Politiek.

Inhoudsopgave van deze pagina:

1.

Aflevering 1: Decentralisaties en de Macht van de Kiezer

Door een groot aantal decentralisaties hebben gemeenten de afgelopen decennia veel meer te zeggen gekregen. Maar hoe gaan gemeenten in de praktijk om met dat uitgebreide takenpakket, en kunnen ze al die nieuwe taken eigenlijk wel aan? En wat betekent de toegenomen macht van gemeenten voor de democratische positie van burgers?

In deze aflevering laat Geerten Boogaard, Bijzonder Hoogleraar Decentrale Overheden bij de Universiteit Leiden zijn licht schijnen op de democratische effecten van decentralisering. Hij gaat daarbij ook in op het feit dat gemeenten door het verzwaarde takenpakket veel meer met elkaar zijn gaan samenwerken. Met Lisanne Blok, Universitair Docent bij het Department Bestuurs en Organisatiewetenschap van de Universiteit Utrecht, bespreken we vervolgens wat dit betekent voor de democratische positie van burgers.

In het veld spreken we deze keer Els Boers, die als interim-griffier werkzaam is geweest bij verschillende gemeenten, een aantal boeken heeft geschreven over de gemeentepolitiek, en de oprichter is van de Stichting Krachtig Lokaal Bestuur. Zij vertelt vanuit haar uitgebreide ervaring hoe decentralisering in de praktijk heeft uitgepakt.

2.

Aflevering 2: Wat speelt zich allemaal af in gemeenteraden?

Hoewel de functie van gemeenteraadslid slechts parttime is, wordt er veel van onze raadsleden gevraagd. Ze moeten stukken lezen, vergaderen, met kiezers praten, werkbezoeken brengen, en actief zijn op sociale media. Hoe combineren raadsleden al die verschillende taken in de beperkte tijd die ze hebben? En wat betekent dat voor het vermogen van de gemeenteraad om haar democratische rol uit te oefenen?

In deze aflevering spreken we hierover met Klaartje Peters, bijzonder hoogleraar Lokaal en regionaal bestuur bij Maastricht University, die een uitgebreid rapport schreef over het functioneren van raadsleden. Daarnaast spreken we met Lianne van Kalken, wetenschappelijk docent staats- en bestuursrecht bij de Erasmus Universiteit Rotterdam, over haar onderzoek naar zogenaamde ‘raadsbrede akkoorden’, waarbij alle partijen die in de gemeenteraad gekozen zijn betrokken worden.

De bijdrage uit het veld komt deze keer van Alyssa Voorwald, gemeenteraadslid voor de VVD in Leiden. We bespreken met haar hoe zij het werk als gemeenteraadslid ervaart, en hoe ze aankijkt tegen de controlerende functie van de Leidse gemeenteraad.

3.

Aflevering 3: Welke rol kan lokale journalistiek spelen in het controleren van de macht?

De lokale journalistiek speelt een cruciale rol bij het controleren van de lokale politiek en het informeren van burgers over politieke kwesties in de gemeente. Maar nog meer dan de landelijke journalistiek staat de lokale journalistiek onder druk door de vrije toegankelijkheid van informatie op internet, het dalend aantal vaste abonnees, en de afhankelijkheid van externe geldschieters. Wat betekent dit voor het vermogen van lokale journalisten om effectief verslag te doen van de gemeentepolitiek?

In deze aflevering spreken we hierover met Willem Koetsenruijter, universitair docent aan het Leiden University Centre for Linguistics, die recent twee rapporten schreef over de vitaliteit en ondersteuning van de lokale journalistiek in Leiden. Daarnaast spreken we Chris Aalberts, docent en onderzoeker politieke communicatie aan de Erasmus Universiteit, die als onafhankelijk journalist en columnist de politiek in verschillende gemeenten, provincies en waterschappen van dichtbij volgt en beschrijft.

De bijdrage uit het veld komt deze keer van Chris de Waard, hoofdredacteur van de Leidse omroep Sleutelstad. Met hem bespreken we hoe het dagelijks leven van een lokale journalist eruit ziet, wat de gevolgen zijn van korte lijntjes met lokale politici, en hoe de lokale journalistiek levensvatbaar kan blijven.

4.

Aflevering 4: Waarom zijn lokale politieke partijen zo populair?

Verkiezing na verkiezing worden ze populairder: de lokale partijen. Bij de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen behaalden lokale partijen samen bijna 30% van de stemmen, meer dan twee keer zoveel als de grootste landelijke partij. Zijn lokale partijen echt anders dan de lokale afdelingen van landelijke partijen, en wat maakt deze partijen zo aantrekkelijk voor kiezers? Hoe komen lokale partijen aan hun geld als zij geen aanspraak kunnen maken op subsidie vanuit de rijksoverheid? Willen lokale partijen eigenlijk wel besturen, en worden zij door landelijke partijen gezien als acceptabele coalitiepartners?

In deze aflevering spreken we hierover met Julien van Ostaaijen, universitair docent Bestuurskunde aan Tilburg University en lector Recht en Veiligheid aan de Avans Hogeschool, die vorig jaar een rapport publiceerde over het functioneren van lokale partijen in Nederlandse gemeenten. Daarnaast spreken we Simon Otjes, universitair docent Nederlandse Politiek aan de Universiteit Leiden, die kwantitatief onderzoek doet naar motivaties van kiezers om op lokale partijen te stemmen, de manieren waarop lokale partijen zich profileren in hun verkiezingsprogramma’s en de motivaties van lokale partijen om al dan niet deel uit te maken van het lokale bestuur.

De bijdrage uit het veld komt deze keer van Richard de Mos, voormalig wethouder en huidig lijsttrekker voor de lokale Haagse partij Hart voor Den Haag. Van hem horen we meer over de praktische verschillen tussen lokale en landelijke partijen, en we vragen hem naar de zogenaamde ‘ombudspolitiek’ waarmee zijn partij direct iets voor kiezers wil betekenen.

5.

Aflevering 5: De formatie van lokale coalities na verkiezingen

De gemeenteraadsverkiezingen zijn geweest en aan het begin van deze aflevering staan we met onze gasten stil bij de opvallendste uitslagen. De kiezer heeft gesproken, maar wat nu? In elk van de gemeenten zullen politici aan de slag gaan met het formeren van een nieuw gemeentebestuur. Hoe verloopt de formatie van zo’n nieuw college van burgemeester en wethouders, en welke rol speelt de informateur daarbij? En wie zit er uiteindelijk aan het stuur in de gemeenten? Is dat de gemeenteraad, zijn het de wethouders, of is het uiteindelijk toch de burgemeester?

In onze laatste aflevering spreken we hierover met Job Cohen, voormalig burgemeester van Amsterdam, voormalig PvdA-leider, en voormalig hoogleraar gemeenterecht aan de Universiteit Leiden waar hij tot 2018 de Thorbeckeleerstoel bekleedde. Zowel vanuit zijn politieke ervaring als zijn wetenschappelijke expertise geeft hij inzicht in de verdeling van macht en taken in de gemeente. Daarnaast spreken we Joes de Natris, onderzoeker en promovendus bij het Centrum voor Onderzoek naar de Economie voor Lagere Overheden (COELO) van de Rijksuniversiteit Groningen, die onderzoek doet naar lokaal beleid en het functioneren van de lokale democratie, en recentelijk ook publiceerde over lokale coalitieformaties.

De bijdrage uit het veld komt deze keer van Andrée van Es, voormalig politica van de PSP en GroenLinks, die na de gemeenteraadsverkiezingen van 2018 als informateur betrokken was bij de vorming van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Utrecht. Met haar bespreken we de rol van de informateur bij het formeren van lokale coalities.