Montesquieu Instituut: van wetenschap naar samenleving

Nacht van de Rechtsstaat 2012, Amsterdam

felix meritis
datum 23 november 2012 20:00 - 23:59
plaats Amsterdam
locatie Felix Meritis Keizersgracht 324 Amsterdam Programma Toon locatie
aanwezigen H.C.J.L. (Harry) Borghouts, F. (Felix) Rottenberg, F. (Fred) Teeven, A.F.M. (Alex) Brenninkmeijer, G.J.M. (Geert) Corstens, F.W.H. (Erik) van den Emster, P.H.A. (Paul) Frissen, B.G.J. (Bob) de Graaff, M. (Maurice) de Hond, G. (Gerard) Spong, J. (Judith) Sargentini, Y. (Ybo) Buruma e.a.
organisatie Felix Meritis (Europees centrum voor kunst, cultuur en wetenschap)

Na succesvolle edities in 2010 en 2011 organiseren FORUM en Felix Meritis op 23 november a.s. voor de derde keer de Nacht van de Rechtsstaat. In alle zalen van Felix Meritis gaan politici, wetenschappers, journalisten en betrokken burgers in debat over de betekenis en inrichting van de rechtsstaat. Daarnaast verschijnt het essay 'De Rechtsstaat: oase of fata morgana?' van strafadvocaat Gerard Spong.

Dit jaar zal de gedragenheid van de rechtsstaat centraal staan: om goed te kunnen functioneren als richtinggevend en bindend principe moet de rechtsstaat immers gedragen worden door betrokken burgers en betrouwbare en rechtvaardige instituties. Maar juist dergelijke pijlers van de rechtsstaat lijken soms te zuchten onder een gebrek aan vertrouwen, een vervreemding van een deel van de bevolking, en toenemende kritiek vanuit de politiek en de samenleving. Tijdens de Nacht wordt gediscussieerd over thema’s als het gezag van de rechter, de burger als ‘sidekick’ van Vrouwe Justitia, het draagvlak van de Europese rechtsstaat, de ideale burger en de radicaal in de rechtsstaat.

De Nacht wordt geopend in de Concertzaal door Sadik Harchaoui (voorzitter Raad van Bestuur FORUM en jurist) en Harry Borghouts (voorzitter Raad van Toezicht Felix Meritis).

Daarna zullen onder anderen de volgende sprekers een bijdrage leveren aan het debat: Geert Corstens (president van de Hoge Raad der Nederlanden), Fred Teeven (staatsecretaris van Veiligheid en Justitie), Paul Aarts (universitair hoofddocent politicologie aan de Universiteit van Amsterdam), Alexander Brenninkmeijer (nationale ombudsman), Ybo Buruma (raadsheer bij de Hoge Raad), Paul Cliteur (hoogleraar rechtswetenschap en schrijver), Lisa Doeland (filosoof en programmamaker), Erik van den Emster (voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak), Maxim Februari (schrijver en rechtsfilosoof), Paul Frissen (hoogleraar Bestuurskunde, lid van de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling), Alicja Gescinska (filosoof), Bob de Graaff (hoogleraar Inlichtingen en Veiligheid), Maurice de Hond (opiniepeiler, auteur en ondernemer), André Krouwel (politicoloog), Halim El Madkouri (Midden-Oosten deskundige), Amade M’charek (socioloog en antropoloog), Bart Nooitgedagt (Voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten en strafrechtadvocaat), Gerard Spong (advocaat), Bart Jan Spruyt (historicus en journalist), Jonas Staal (beeldend kunstenaar) en vele anderen.

Moderatoren zijn onder anderen Lucella Carasso, Marcia Luyten, Andrew Makkinga en Felix Rottenberg.

De rechtsstaat blijft in de belangstelling staan, en wordt gezien als hét principe dat ons bindt en richting geeft. Tegelijkertijd is er steeds meer het besef dat de rechtsstaat zelf ook een fundament nodig heeft: de rechtsstaat moet gedragen worden door sterke pijlers; betrokken burgers en betrouwbare en rechtvaardige instituties.

Maar juist deze pijlers van de rechtsstaat lijken soms te zuchten onder steeds groter wordende problemen: een gebrek aan het vertrouwen van de burger in de democratische rechtsstaat; de vervreemding van een deel van de bevolking van de samenleving; de toenemende kritiek vanuit de politiek en de maatschappij; een weinig transparante rechterlijke macht en een hoog bureaucratisch gehalte van de verschillende instituties. De democratische rechtsstaat is duidelijk niet slechts een antwoord: het is eerder een vraag waar elke generatie opnieuw over moet nadenken wil zij er zich betrokken bij voelen.

 

Programma Nacht van de Rechtsstaat

In alle zalen van Felix Meritis discussiëren sprekers én publiek!

Harry Borghouts (voorzitter Raad van Toezicht Felix Meritis) en Sadik Harchaoui (directeur FORUM en voorzitter Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling) openen de Nacht. Geert Corstens geeft daarna de key note speech.

De ideale burger

Bart Jan Spruyt, Alicja Gescinska en Paul Frissen proberen te bepalen wat de ideale burger nu eigenlijk is vanuit het perspectief van de rechtsstaat of de samenleving. En in hoeverre kan de samenleving van mensen eisen dat zij aan dit ideaalbeeld voldoen?

De barricaden van de rechtsstaat

Om vervolgens meteen wat praktijkervaring op te doen kan de ideale burger - in de zaal waar Shaffy ons vroeger al opriep om te durven leven - de 'barricade' op. Hier uiten betrokken burgers zoals Maurice de Hond, Gerad Spong, Amade M’charek, Lisa Doeland en Maxim Februari hun zorgen over machtsmisbruik en aantastingen van de rechtsstaat. Waar wordt een loopje genomen met het recht, waar vinden gerechtelijke dwalingen plaats en worden er rechten met de voeten getreden?

De burger als ‘sidekick' van vrouwe Justitia?

Fred Teeven, Bart Nooitgedagt en Erik van den Emster debatteren over de betrokkenheid van de burger bij de rechtshandhaving. De actieve houding van burgers wordt steeds vaker toegejuicht - slachtoffers van overvallen moeten zich kunnen verweren, burgers worden aangespoord een actieve rol te spelen in het opsporen en oppakken van misdadigers en slachtoffers moeten zich kunnen uitspreken over de strafmaat - maar zijn er ook keerzijdes aan deze betrokkenheid?

Een Europese democratische rechtsstaat?

De invloed van de Europese Unie op nationale beleidsterreinen is soms vergaand, en lijkt zich, zeker met de crisis, nog steeds uit te breiden. Is er echter wel voldoende draagvlak voor deze invloed? Is daarvoor een volwassen(er) democratisch proces nodig, of wellicht zelfs een Europese civil society of een gedeelde Europese cultuur? Kortom: is een Europese democratische rechtsstaat levensvatbaar?

De Arabische Lente en de fundamenten van de rechtsstaat

Niet alleen op Europees niveau maar ook in Arabische landen is het draagvlak voor een democratische rechtsstaat ter discussie. Hoe realistisch is het ontstaan of versterken van een democratische rechtsstaat in deze landen? In hoeverre kan de rechtsstaat zo maar worden ‘geëxporteerd' naar het Midden-Oosten? Welke algemene lessen over de bestaansvoorwaarden van de rechtsstaat kunnen we trekken uit de Arabische revoluties en hun nasleep? André Krouwel, Paul Aarts en Halim El Madkouri gaan hierover in gesprek.

Het gezag van de rechter

Of de rechtsstaat ‘gedragen' wordt, hangt in hoge mate af van het gezag dat haar instituties genieten. En juist het gezag van de rechterlijke macht lijkt in toenemende mate onder druk te staan. In hoeverre is dit echt het geval, en waar ligt dat dan aan? Komt dat door externe kritiek en bredere maatschappelijke ontwikkelingen, of ligt het ook aan het functioneren van de rechterlijke macht? Ybo Buruma en Alexander Brenninkmeijer komen tegemoet aan de roep om discussie en transparantie.

De radicaal en de rechtsstaat

Hoe radicaal mag je zijn binnen de rechtsstaat, en welke mate of vorm van radicalisme is wellicht zelfs wenselijk? Is het juist dat radicalisme vooral moet worden gezien als veiligheidsrisico, of kan het ook een uiting van maatschappelijke betrokkenheid of een noodzakelijke motor voor maatschappelijke verandering zijn? Bob de Graaff, Jonas Staal en Paul Cliteur gaan hierover in debat.

Datum en plaats

Vrijdag 23 november 2012

20.00 - 02.00 uur

Felix Meritis

Keizersgracht 324

Amsterdam

Programma

Programmaboekje downloaden

Bijwonen

Toegang: € 10,-

Kaarten zijn online te bestellen via de website van Felix Meritis

Publicatie

Tijdens de Nacht wordt tevens het essay van Gerard Spong gepresenteerd 'De rechtsstaat: een oase of een fata morgana?'

Organisatie

Georganiseerd door FORUM, Instituut voor Multiculturele Vraagstukken en Felix Meritis, Europees centrum voor kunst, cultuur en wetenschap. Financieel mede mogelijk gemaakt door het vfonds (Nationaal Fonds voor Vrijheid en Veteranenzorg) en het ministerie van Binnenlandse Zaken.


1.

Meer over...