Montesquieu Instituut: van wetenschap naar samenleving

Relatie EU-Turkije

Met dank overgenomen van Europa Nu.
Vlaggen EU en Turkije

De relatie tussen de Europese Unie en Turkije is al lange tijd gecompliceerd. Als lid van de NAVO en de G20 is Turkije voor de EU een cruciale partner. Vanaf 1999 is het land al kandidaat-lid van de Europese Unie. Sindsdien heeft het land veel hervormingen doorgevoerd om aan de Kopenhagencriteria te voldoen en zo toetreding mogelijk te maken. De huidige lidstaten zijn altijd al verdeeld geweest over de vraag of ze Turkije willen toelaten. Vanaf het begin van de onderhandelingen is het niet erkennen van Cyprus (dat wel EU-lid is) door Turkije een belangrijk obstakel.

Als gevolg van de vluchtelingenstroom, die onder meer op gang kwam na het uitbreken van de burgeroorlog in Syrië en Irak, hebben de EU en Turkije in mei 2016 afspraken gemaakt, zodat deze crisis op gecoördineerde wijze bestreden kon worden. Onderdeel van de afspraken was ook de afschaffing van de visumplicht voor Turkse burgers. Die was aanvankelijk voorzien in juni 2016, maar tot op heden loopt de voortgang hierover nog stroef omdat Turkije nog niet voldoet aan alle voorwaarden die daarvoor zijn gesteld.

De poging tot een staatsgreep door een deel van het Turkse leger in juli 2016 zorgde voor nieuwe spanningen in de relatie. De regering van president Erdogan heeft na de mislukte coup talloze ambtenaren, leraren, militairen en rechters ontslagen. Ook is de persvrijheid in Turkije voor een groot deel ingeperkt. Als gevolg van deze repressieve maatregelen heeft een meerderheid in het Europees Parlement op 24 november 2016 voorgesteld om de toetredingsonderhandelingen met Turkije te bevriezen.

Op 16 april vond een referendum plaats in Turkije over een nieuwe Grondwet die president Erdogan meer macht geeft; 51 procent van de kiezers stemde voor, 49 procent tegen. Diverse politici in Europa maken zich zorgen over de sterke concentratie van macht in één hand. De Europese Commissie heeft laten weten dat de praktische invoering van de aangepaste grondwet "zal worden beoordeeld in het licht van Turkije's verplichtingen als kandidaat-lid van de Europese Unie en als lid van de Raad van Europa."

1.

Poging tot staatsgreep

In de nacht van 15 op 16 juli 2016 heeft een deel van het Turkse leger geprobeerd het bewind van president Erdogan omver te werpen. Met als doel de bescherming van 'de democratische orde en de mensenrechten', waren er urenlang gevechten in Ankara en Istanbul. Duizenden mensen gingen de straat op uit protest tegen de staatsgreep en om hun steun vóór Erdogan uit te spreken. In de loop van de nacht werd duidelijk dat de coup was mislukt. Bij de gevechten zijn ongeveer driehonderd doden en bijna 1500 gewonden gevallen.

In de dagen erop zijn ruim 6.000 mensen gearresteerd die aan de basis zouden staan van de staatsgreep. Erdogan heeft de arrestanten bestempeld als 'landverraders' en wil hiermee Turkije zuiveren van dit soort invloeden. Binnen de EU is steun uitgesproken voor de democratisch gekozen regering in Turkije. Commissaris Hahn, die verantwoordelijk is voor de mogelijke toetreding van Turkije, heeft echter wel aangegeven dat hij zich zorgen maakt dat Erdogan de staatsgreep zal gebruiken om zijn macht over de rechtsstaat te verstevigen, en door de arrestaties dissidenten de mond te snoeren.

Na de mislukte staatsgreep heeft de Turkse regering zich negatief uitgelaten over de opstelling van de EU. Woordvoerder Ibrahim Kalin stelde dat de EU zichzelf prijst als hoeder van de democratie, de mensenrechten en de rechtsstaat, maar dat de reactie op een aanval op de democratie in een kandidaat-lidstaat zwak te noemen was. Hiermee verwijt Turkije de EU een gebrek aan solidariteit.

Op 24 november 2016 stelde een meerderheid van het Europees Parlement voor de toetredingsonderhandelingen met Turkije te bevriezen.

2.

Vluchtelingendeal tussen EU en Turkije

Om de migratiecrisis in Europa aan te pakken heeft de Europese Unie een vluchtelingendeal gesloten met Turkije. Die deal is een belangrijk onderdeel van de Europese aanpak van de vluchtelingencrisis, omdat veel vluchtelingen via Turkije naar de EU kwamen.

3.

Toetreding Turkije tot de Europese Unie

Turkije grenst aan de Europese Unie maar is geen lid van de EU. In 2005 zijn de onderhandelingen over toetreding begonnen maar de voortgang is beperkt.