Montesquieu Instituut: van wetenschap naar samenleving

Het parlementaire jaar 2015/2016

Het parlementaire jaar 2015/2016 stond voor een groot deel in het teken van Europa. Niet alleen was Nederland van 1 januari 2016 tot 30 juni 2016 voorzitter van de Europese Raad van ministers, ook werd in april het eerste raadgevend referendum gehouden over het Associatieverdrag met Oekraïne. Daarbij kwam ook nog het Britse Brexit-referendum. Volop gelegenheid dus voor voor- en tegenstanders van Europese samenwerking zich te roeren.

Was het kabinet uitgeregeerd? Die vraag werd vorige jaar rond Prinsjedag gesteld bij de aanvang van het ean na laatste kabinetsjaar van het kabinet-Rutte II. Wel kwam de wetgeving van het energieakkoord rond, maar van verdere grote wetgevingsprojecten was geen sprake. Een grootschalige belastingherziening lijkt toch in de la terecht te zijn gekomen in afwachting van een volgend kabinet. Desalniettemin is het aantal behandelde wetten nagenoeg gelijk aan dat van een jaar eerder. Toch lijken, zeker de tweede helft van het parlementaire jaar, de verkiezingen hun schaduw vooruit te werpen, zodat het kabinet het wat rustiger aan kon doen.

Europa

Logo Nederlands voorzitterschap Europese Unie 2016

Het eerste half jaar 2016 vervulde Nederland voor de twaalfde keer het voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie. Prioriteiten waren: een strategische agenda voor de EU in tijden van verandering, banen scheppen door innovatieve groei, en verbinding zoeken met maatschappelijke actoren. Nederland kreeg als voorzitter verder te maken met de migratiecrisis en het Britse referendum over het lidmaatschap van de EU.

Het eerste raadgevend referendum in Nederland, over het Associatieverdrag dat de Europese Unie met Oekraïne heeft gesloten, kan toch wel worden gezien als een van de belangrijkste gebeurtenissen in het parlementaire jaar 2015/2016. Dat het verdrag werd afgewezen was een teleurstelling voor wie vooral de Europese samenwerking steunen, maar koren op de molen van de eurosceptici. Hoe het kabinet met het afwijzing zal omgaan is bij het afsluiten van het parlementaire jaar nog niet bekend.

Parlementair stelsel

Tijdens de Algemene politieke beschouwingen in de Eerste Kamer in oktober 2014 opperde de toenmalige VVD-fractievoorzitter Loek Hermans de gedachte een staatscommissie in te stellen die het functioneren van het parlementaire stelsel zou moeten onderzoeken. Aanleiding was de kloof tussen burger en politiek en maatschappelijke veranderingen. Uiteindelijk besloten Eerste en Tweede Kamer in juli het kabinet te verzoeken zo'n staatscommissie in te stellen. Tevens is het de bedoeling dat er een 'begeleidingscommissie' bestaande uit leden uit de Eerste en Tweede Kamer wordt ingesteld die de werkzaamheden van de commissie gaat begeleiden.

De Tweede Kamercommissie die onderzoek deed naar een mogelijk lek bij de commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CIVD), in de wandelgang de commissie Stiekem genoemd, constateerde in januari 2016 dat er geen feiten of gronden waren die tot de vervolging van een van de leden van de commissie CIVD zou kunnen leiden.

Afscheid

Binnenhof - Haag
Bron: wikimedia/Malis

Bijzonder was ook het terugtreden van de Tweede Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg in decemeber 2015. Haar functioneren stond al langer ter discussie maar toen bleek dat zij in het kader van een onderzoek naar de Teeven-deal twee anonieme brieven had vernietigd, kon zij zich als Kamervoorzitter niet langer handhaven. Khadija Arib volgde haar op.

Staatsscetaris Mansveld moest in oktober 2015 opstappen omdat zij volgens de enquêtecommissie Fyra de Tweede Kamer onjuist en onvolledig had ingelicht. Sharon Dijksma, tot dan staatssecretaris van Economische Zaken, werd de nieuwe staatssecretaris op Infrastructuur en Milieu. Het Tweede Kamerlid Martijn van Dam werd vervolgens staatssecretaris van Economische Zaken. Het aantal Kamerleden dat het Binnenhof verliet bleef verder beperkt tot acht. Tot de opvolgers behoorde onder andere Harm Brouwer, die voor de derde keer deze zittingsperiode werd beëdigd.

Dit jaar zijn 20 oud-Kamerleden of oud-bewindspersonen overleden. Onder hen bekenden zoals oud-premier Piet de Jong en oud-minister van Justitie Job de Ruiter. Andere gestorven bewindspersonen zijn Aar de Goede, Bé Udink, Harrie Langman, en Mito Croes, de laatste was gevolmachtigde minister van Aruba.

Verbouwing binnenhof

Er waren niet alleen personele wisselingen, ook het Binnenhof zelf moet flink op de schop. Technische installaties zijn aan het einde van hun levensduur, in sommige gevallen is het ze lfs niet meer mogelijk om reserveonderdelen te verkrijgen. Ook zou de brandveiligheid onvoldoende zijn: bij brand zouden de monumentale gebouwen onherstelbaar beschadigd worden. De lijst met gebreken is groot, zo concludeerde een commissie onder leiding van oud-minister Liesbeth Spies.

Productie

Dit parlementaire jaar dienden Tweede Kamerleden dertien initiatiefnota's in. Het aantal wetsvoorstellen dat de Tweede Kamer afhandelde bleef nagenoeg identiek aan dat van het vorig parlementaire jaar. Belangrijke 'gewone' wetten waren onder meer een wijziging van de Electriciteitswet ter uitvoering van het energieakkoord, de wet doorstroming huurmarkt 2015, een wet om arbeidsgehandicapten meer kansen op de arbeidsmarkt te geven en een wet om mensensmokkel beter aan te kunnen pakken. Van afronding van grote wetgevingsprojecten was dus geen sprake. Op de valreep werd op 13 september gestemd over de orgaandonorwet, een initiatief van Pia Dijkstra. De wet werd nipt met een stemverhouding 75/74 aangenomen en alleen omdat het PvdD-Kamerlid Frank Wassenberg - die tegen zou stemmen - door een vertraagde trein niet op tijd bij de stemming was.

Ook het aantal Kamervragen verschilde amper met vorig jaar. De nieuwe Tweede Kamervoorzitter Arib kondigde aan dat zij streng zal toezien op het tijdig beantwoorden van de vragen. Mocht een bewindspersoon te lang talmen, dan zal hij tijdens het vragenuurtje in de Tweede Kamer aan de tand worden gevoeld.

Moties

Tweede Kamer

Wel werden er aanzienlijk meer moties ingediend ten opzicht van vorige jaar. Overigens werd twee/derde van het aantal ingediende moties verworpen, waaronder één motie van afkeuring en drie moties van wantrouwen. Op initiatief van SGP-Kamerlid Van der Staaij zal niet meer gestemd worden over moties die de regering overneemt. Ook besloot de Tweede Kamer een motie-volgsysteem te ontwikkelen. Nu blijft vaak lang onduidelijk wat er met een aangenomen motie gebeurt en moet de Kamer zelf in de gaten houden hoe het met de uitvoering staat.

De regering diende twee voorstellen in tot wijziging van de Grondwet. Er moet een preambule komen, luidende 'De Grondwet waarborgt de democratie, de rechtsstaat en de grondrechten.' Daarnaast moet er een bepaling komen over het recht op een eerlijk proces voor een onafhankelijke en onpartijdige rechter.

Het komende parlementaire jaar zal vooral in het teken van de Tweede Kamerverkiezingen staan.

De gezamenlijke redacties van parlement.com, europa-nu.nl, montesquieu-instituut.nl en de denederlandsegrondwet.nl stelden bovenstaand overzicht samen.

1.

Meer informatie