De zon (PVV), de NAVO (VVD), een shining city on a hill (CDA). Allemaal belangrijke zaken voor Kamerleden, getuige een Kamerdebat in de plenaire zaal op donderdag 11 februari. Maar ze staan niet in onze Grondwet, reden voor genoemde partijen om geen steun te geven aan de initiatiefwet van D66 die daar aan de orde was. Gesteund door een oproep van werkgeversorganisatie VNO-NCW pleitte die partij voor het opnemen van EU-lidmaatschap in de Grondwet. Mede door de chaos die ontstond bij de onderhandelingen over de Brexit, zou een besluit tot uittreding een zwaarder gewicht moeten hebben dan een gewone meerderheid. Het was een initiatiefwet, dus Rob Jetten en Kees Verhoeven zaten voor het debat in het ‘vak -K’ dat normaal is bestemd voor het Kabinet, ondersteund door hun staf.
Kamerleden werken anders dan het Europees Parlement. Het komt niet vaak voor dat Nederlandse volksvertegenwoordigers een initiatiefwet schrijven – meestal debatteren ze over regerings- of EU-voorstellen. Er zit heel veel werk in zo’n plan, en de Kamer beschikt slechts over een handvol juridische adviseurs. Reden dat het ministerie van Binnenlandse Zaken ditmaal ook ondersteuning leverde.
Over het thema van dit initiatief kun je verschillend denken, als politieke partijen. Is het opnemen van de EU in onze Grondwet louter symboolpolitiek, het been bijtrekken bij dat van 20 andere EU-lidstaten dit dit al zo hebben geregeld, en/of een probaat middel voor meer of beter Nederlands EU-debat? Wat een mooi thema ter bespiegeling op de laatste vergaderdag voor het verkiezingsreces! De fracties zouden zich met een goede inbreng kunnen positioneren en de kiezer inzicht kunnen geven in hun Europavisie.
Dat de indieners een goed Europadebat voor ogen hadden bleek uit een ander onderdeel van het wetsvoorstel, namelijk het in een nieuwe Nederlandse wet vastleggen van informatieafspraken over nieuwe EU voorstellen en regeringsposities in EU onderhandelingen. Daarover worden jaarlijks nieuwe afspraken gemaakt, maar per brief, en niet per wet. Een voorstel voor een dergelijke 'Europawet' van PvdA en VVD ligt al een paar jaar op de plank in dezelfde Tweede Kamer, zo wees Minister Ollongren de volksvertegenwoordigers fijntjes op hun beurt. De Raad van State was destijds over die initiatiefwet overigens best kritisch, want je moet afspraken niet ‘stollen’. Ook daar valt over te twisten.
Maar helaas, hoe de opvolgers van oud-Kamerleden Marit Maij en Anne Mulder er drie jaar later over denken, hoe het anders of beter kan, met die Europese informatie en debatten aan het Binnenhof – dat kwam in de plenaire zaal helaas niet aan de orde. Coalitiepartijen VVD noch CDA (toch de partij van Pieter Omtzigt) benoemden het thema betere informatievoorziening in hun (korte) afwijzende inbreng. De verklaring ligt er misschien in dat het goed regelen van informatiestromen over die supranationale bestuurslaag een stuk minder vuur trekt dan de kinderopvangtoeslagenaffaireinformatie. Of de openbare behandeling van fiches en geannoteerde Raadsagenda’s in 13 commissies door 13 departementen een werkbare praktijk is, is een zaak voor de ‘EU-silo’. Met EU-woordvoerders, EU-ambtenaren en EU-belanghebbenden – zoals de Nederlandse werkgevers zichzelf beschouwen.
Voor kiezers die benieuwd zijn naar de Europavisie van de vier regeringspartijen, de terugkijktip onder ‘debat gemist’ van 11 februari.