De opkomst van studentenpartijen

Steeds meer gemeenteraden kennen studentenpartijen. Maar welke standpunten hebben zij? Hoe zijn ze georganiseerd? Hoe succesvol zijn ze? En worden ze echt alleen door studenten geleid? Tijd voor een kleine verkenning.

In 1994 hadden Student & Stad uit Groningen en Studenten Techniek In Politiek (STIP) uit Delft de primeur: beide partijen wonnen een raadszetel. Andere studentenpartijen volgden, zij het aanzienlijk later. In 2014 kwam Student & Starter in Utrecht in de gemeenteraad en in 2018 volgden Connect Wageningen en Maastricht: Open Eerlijk Democratisch (M:OED). Sinds 2022 heeft ook Studenten voor Leiden (SVL) een vertegenwoordiger in de gemeenteraad.

Deze partijen vormen inmiddels een min of meer herkenbare ​​​​partijfamilie. Hun belangrijkste gezamenlijke programmapunt: meer en betere huisvesting voor studenten. Daarnaast hebben studentenpartijen soepele regels voor horeca hoog op de agenda staan, zo zijn ze tegen verplichte sluitingstijden en tegen strenge geluidsvoorschriften. Ook streven ze veelal naar minder regels voor ondernemers. Verder springen duurzaamheid, digitale veiligheid, mentale gezondheid en veiligheid voor vrouwen in het oog. De verkiezingsprogramma’s zijn doorgaans progressief-liberaal te noemen.

De vertegenwoordigers van studentenpartijen zitten opvallend vaak minder dan vier jaar in de gemeenteraad. Dit hangt ongetwijfeld samen met het feit dat het raadslidmaatschap (meestal) met een studie wordt gecombineerd. Student & Starter heeft een formele regel dat raadsleden iedere twee jaar rouleren. Haar kandidaten voor de gemeenteraad ondertekenen hiervoor een intentieverklaring. Dat de partij dit desondanks niet kan afdwingen, bleek toen Victor Paalman in 2023 weigerde plaats te maken voor een andere kandidaat; Paalman was door deze actie niet welkom in de fractie, en kwam uiteindelijk met een eigen partij in de Utrechtse gemeenteraad.¹⁾

De Delftse STIP is – tot op heden – zonder twijfel de meest succesvolle studentenpartij. In 1998, vier jaar na haar entree in de gemeenteraad, nam zij al voor het eerst deel aan het college in Delft en leverde met de destijds 21-jarige Astrid Janssen de jongste wethouder ooit. Janssen brak daarvoor haar studie civiele techniek af.²⁾ STIP bleef onafgebroken deelnemen aan de gemeentecoalitie en werd in 2022 zelfs de grootste partij van Delft. De wethouders werden gaandeweg wel ouder bij hun aantreden; de huidige STIP-wethouder Maaike Zwart is eind dertig en heeft een gezin. Behalve in Delft is ook in Utrecht de studentenpartij lid van het college: in de Domstad is de 29-jarige Eva Oosters namens Student & Starter wethouder.

Nog een opvallend gegeven is dat alle studentenpartijen die in de gemeenteraad wisten te komen, blijvertjes bleken. Bij volgende verkiezingen hebben ze steeds minimaal één zetel gehaald. In die zin lijkt de toekomst van de studentenpartij verzekerd. Zij hebben wel een uitdaging als het gaat om het verversen van hun partijvertegenwoording. Student & Stad-raadslid Marten Duit noemde in 2021 weliswaar niet zijn leeftijd, vaste baan, of eigen huis, maar het feit dat hij op vakantie ging met een camper als belangrijkste indicatie dat hij zijn studententijd was ontgroeid.³⁾ Dit hebben veel studentenpartijen gemeen: vertegenwoordigers en kaderleden hoeven geen student te zijn, zolang ze zich maar wel verbonden voelen met het studentenleven. Blijkbaar ben je niet alleen zo jong, maar ook zo student, als je je voelt.

Zetelaantal studentenpartijen bij gemeenteraadsverkiezingen vanaf 1994

*Afsplitsingen zijn niet opgenomen in deze tabel.

Pijke Vossestein is als specialist wetenschappelijke informatie verbonden aan het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen (DNPP) van de Rijksuniversiteit Groningen.

Verkiezingsaffiche Student & Stad 2014 uit de collectie van het DNPP. Suus is een verwijzing naar lijsttrekker Suzanne Klein Schaarsberg.