Forum voor Democratie, extreemrechtse comeback

Terug van weggeweest? Na allerlei capriolen van Thierry Baudet was Forum voor Democratie min of meer afgeschreven, gedoemd tot een positie in de marge. Desondanks is zijn creatie bijna tien jaar na de oprichting in september 2016 bezig met een opmerkelijke comeback. Bij de verkiezingswinst in de Tweede Kamer en bij de gemeenteraden zijn allerlei kanttekeningen te plaatsen, maar dat kan niet verhullen dat de partij op rechts weer een factor van betekenis is geworden. Het is een partij met meer aantrekkingskracht dan menigeen voor mogelijk had gehouden, zoals ook recente opiniepeilingen laten zien.

Na, laten we zeggen, bijzondere uitspraken over een maanlanding die nooit zou hebben plaatsgevonden, over reptielen die aan de touwtjes trokken, leek de rol van Baudets Forum uitgespeeld. Hij had de eigen glazen ingegooid. Ook nog eens geconfronteerd met ophef over antisemitisme, gevolgd door afsplitsingen, was de partij – bij de provinciale verkiezingen van 2019 de grootste – hard op weg zichzelf te marginaliseren: de zoveelste rechtse splinter.

De terugkeer vanaf eind 2025 onder zijn opvolgster Lidewij de Vos – misschien is het nog iets te vroeg om het een wederopstanding te noemen – kwam als een verrassing. In de Tweede Kamer verdubbelde FvD, bij de gemeenteraden kreeg de partij er 249 zetels bij, goed voor ruim 300.000 stemmen, een verviervoudiging.

Misschien is die dubbele verkiezingswinst ook wel iets vertekend. Ongetwijfeld zal teleurstelling over de magere prestaties van Wilders’ PVV in de coalitie rondom Dick Schoof een rol hebben gespeeld; zo was bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen ruim een derde van de Forum-kiezers van de PVV afkomstig. In bijna de helft van de gemeenten waar FvD meedeed aan de raadsverkiezingen was er geen rechtse rivaal. De abrupte overstap in september 2025 naar een nieuwe, vrouwelijke landelijke lijsttrekker pakte goed uit.

Maar zo’n relativerende analyse miskent de onderstroom: Forum voor Democratie heeft de wind mee. Nederland maakt, afgemeten aan achtereenvolgende verkiezingsuitslagen, een verdere verrechtsing door en binnen dat versterkte uiterst rechtse blok (in totaal 46 Kamerzetels) doet FvD (met 7 zetels) weer volop mee. Dat is meer dan een toevalstreffer. Je kunt zelfs zeggen dat op rechts de partij, misschien wel als enige, een samenhangend ‘tegenverhaal’ heeft. Het hangt aan elkaar van zelf gecreëerde beelden van maatschappelijke problemen. Maar wie ontvankelijk is voor dat soort framing, brengt het veel ongemak onder één noemer.

Sinds het ontstaan in 2016 heeft Forum een ideologie ontwikkeld die toegesneden is op het rechtse klimaat waar Nederland sinds jaar en dag mee te maken heeft. Het is grotendeels het werk van Thierry Baudet zelf, bijgestaan door getrouwen als Paul Cliteur, samengevat in de bundel De Gideonsbende (2023).

Kort door de bocht komt het erop neer dat ook Nederland in de greep is van wat hij het ‘globalisme’ noemt, een ideologie die – door een wereldwijde elite (van Klaus Schwab tot Bill Gates, misschien zelfs Sigrid Kaag) – bezig is kapot te maken wat ons lief en dierbaar is: natie, samenleving, familie, traditie. Van de coronacrisis tot de oorlog in Oekraïne, van massa-immigratie tot genderpolitiek, van EU tot klimaatmystiek: allemaal komt het voort uit de oude (marxistische) droom van een wereld zonder nationale verbanden, zonder privébezit en zonder familiestructuren. Forum roept zichzelf uit tot de enige partij die tegen die ‘vernietiging van Nederland’ ingaat, de enige die ‘nationale wedergeboorte’ bepleit, de enige die de Great Reset doorziet, de enige partij die systeemkritiek heeft.

Waar andere partijen – en zelfs de PVV – niet verder komen dan ‘beleidsoppositie’, pretendeert FvD de onderliggende ideologie bloot te leggen. Dat gaat onvermijdelijk gepaard met ophef, iets waarmee Baudet furore maakt. Wie wil uitleggen dat er fundamenteel iets mis is, moet de door het ‘systeem’ gecreëerde taboes aan de orde durven stellen. Die moet kunnen zeggen dat Bevrijdingsdag in coronatijden geen bevrijding is, moet Rusland in de oorlog tegen Oekraïne niet besmet verklaren, moet ‘Brussel’ als modern Babel kunnen wegzetten, moet multiculti al helemaal geen zegen noemen: “Jullie kaders zijn de onze niet.” Al die taboes moeten doorbroken worden, aldus Baudet: “Zo zijn we daadwerkelijk een bevrijdingsbeweging.”

Die boodschap blijkt goed getroffen, ook omdat zij wordt gecombineerd met initiatieven die inspelen op het gevoel van leegte, onthechting – initiatieven om een nieuwe gemeenschap op te bouwen. Achter de schermen brengt Forum, systematisch, mensen van allerlei slag en soort bij elkaar, waarbij de partij een eigen gemeenschap probeert op te zetten. Dat loopt uiteen van een eigen school, gezellige bijeenkomsten als pubquizzen en barbecues, en een eigen podcast (Forum Inside) tot de verkoop van vlees van Nederlandse boeren (EerlijkEten) en een eigen app (‘Vind gelijkgestemden in jouw regio en kom in contact met andere FVD’ers’). Zo creëert de partij onderdak voor mensen die zich ontheemd en vervreemd voelen, die zich door de maatschappij als antivaxers en wappies gemarginaliseerd en uitgestoten menen. Forum verbindt gelijkgestemden. En is er zo succesvol mee dat FvD de een-na-grootste-partij is: ruim 70.000 leden.

Het is in woord en daad een rechts tegenverhaal. FvD is unverfroren rechts, extreemrechts zelfs. Wie systeemkritiek combineert met dromen over een omwenteling (‘fluwelen revolutie’), aanvallen op het parlement (‘eigen 6 januari’), tegenstanders bedreigt (‘tribunalen’), kandidaten met nauwelijks verholen nazisympathieën tolereert (‘Geuzenbond’), indirect aan Arisch gedachtegoed refereert (‘boreale wereld’), remigratie propageert (‘Nederland weer van ons’) en twijfelachtige buitenlandse contacten koestert (van Jared Taylor tot Alexandr Doegin), is méér dan radicaal rechts. Dat overstijgt de populistische ondertonen (‘partijkartel’), de autoritaire trekjes (‘law and order’), de ranzige racistische klanken (‘homeopathische verdunning’).

Onder Lidewij de Vos is ook de toon niet veranderd. Baudets terugtreden – hij realiseerde zich dat hij te controversieel was geworden om nieuwe successen te boeken – heeft alle trekken van een schijnoffer. Hij stond, ook als partijvoorzitter, sterk genoeg om plaats te maken voor een vertrouweling. Achter de schermen blijft hij aan de touwtjes trekken. Je hoeft geen complotdenker te zijn om het spel te doorzien…

Den Haag/Groningen,

april 2026

Jan Schinkelshoek, oud-lid van de Tweede Kamer (CDA), was hoofdredacteur van de Haagsche Courant en campagneleider van Ruud Lubbers in de jaren ’80. Gerrit Voerman, emeritus hoogleraar Nederlandse politiek aan de Rijksuniversiteit Groningen, was directeur van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen. Maandelijks doen ze in De Hofvijver verslag van een tour langs alle politieke partijen.

Zie verder Forum voor Democratie:

https://www.rug.nl/research/dnpp/politieke-partijen/fvd/https://www.parlement.com/partij/fvd-forum-voor-democratie