Klimaat: Timmermans lijkt op de kritische Mansholt van 1972

“De klimaatdoelen werden in Ursula von der Leyens tweede termijn als voorzitter van de Europese Commissie teruggeschroefd, de energietransitie vertraagd, de industrie die op de goede weg was bestraft, de moedwillige achterblijvers beloond. Fossiele afhankelijkheid van Trump is kapitale blunder van Brussel”. Aldus Frans Timmermans, vanaf 2014 negen jaar lang 1e vicevoorzitter van de Commissie, in een door hem geschreven artikel in de NRC van 3 april.

“De Europese Green Deal werd aan het einde van het vorige decennium geboren uit de brede overtuiging dat Europa de leiding moest nemen in de mondiale beweging naar klimaatneutraliteit. Wij voelden sterke steun van de samenleving, die zich liet inspireren door de jeugd van de schoolstakingsbeweging”, zo gaat de vader van de Green Deal verder.

Foto: Europese Commissie

Timmermans verwijst naar de plagen die het zuidelijk deel van de wereld bedreigen, “als een combinatie van energietekorten, kunstmest schaarste en klimaatverandering oogsten laat mislukken, met hongersnoden en grote migratiestromen tot gevolg”. Intussen heeft president Trump, die de Europese Green Deal krachtig bestrijdt, volgens Timmermans, makkelijk praten “omdat de Verenigde Staten fossiel zelfvoorzienend zijn”.

Timmermans’ pleidooi voor het afbouwen van de import van fossiele brandstoffen via versnelde switch naar zonne- en windenergie, staat haaks op de diverse recente Brusselse besluiten tot vertraging van de uitvoering van de Green Deal.

Uithaal Mansholt

De kritiek doet ons denken aan de destijds heftige protesten tegen de toenmalige leiders van Europa uit de mond van Commissievoorzitter Sicco Mansholt, Timmermans PvdA-partijgenoot. Mansholt bepleitte een nieuwe economische wereldorde via herverdeling van de rijkdommen, milieuverantwoordelijke schone productie en bijvoorbeeld jaarlijks vijftien procent meer invoer van verwerkte producten uit de ontwikkelingslanden.

Foto: Europese Commissie

Mansholt haalde in 1972 ongewoon fel uit naar topleiders president Pompidou, bondskanselier Brandt en prime minister Heath. Bij de Europese top van Parijs schoot dat trio zijn plannen af. Parijs was de top “van de gemiste kansen” aldus de teleurgestelde Mansholt, schrijft Johan Merriënboer in diens biografie. ¹⁾

De vergelijking met vandaag gaat nog verder. Dit voorjaar slingert president Trump regelmatig beledigingen naar president Macron, bondskanselier Merz, prime minister Starmer en al eerder naar de Commissie. In 1972 noemde president Nixon Commissievoorzitter Mansholt “that jackass in the European Commission”. De Nederlander had het gewaagd de Amerikanen te bekritiseren wegens hun ondermaatse ontwikkelingshulp. Toen al zagen de Amerikaanse leiders de EU als een economisch blok “waarvan Amerika steeds meer last had”. Kleineert Trump vandaag de Europese Unie graag, Nixons oordeel in 1972 was net zo negatief. “Ze kunnen niet met elkaar overweg en het zal nog lang duren voordat ze als groep optreden”. ²⁾

Het voor Mansholt zo teleurstellende verloop van de top van Parijs in 1972, waar zijn progressieve programma was afgeschoten, doet denken aan vandaag; het vertragen en aanlengen van Timmermans’ Green Deal. Die bepleit nu zelfs om zijn omstreden project dan maar anders te gaan noemen. Bijvoorbeeld de ‘Freedom Deal’, want dat is gezien onze toenemende afhankelijkheid “wat op het spel staat”.

Net zomin als Mansholt in 1972 krijgt Timmermans in 2026 de Europese Raad mee. Volgens de nationale leiders bedreigt de dure energie het voortbestaan van onze strategische industrietakken, zoals staal of chemie. Recent kreeg de Commissie daarom van de Europese Raad opdracht tot revisie van ETS, het emissiehandel-systeem ter beperking van de CO2- uitstoot, de motor achter het klimaatbeleid. Een groeiend aantal landen bepleit afzwakking of zelfs afschaffing daarvan. Eerder kregen de critici het gedaan om ETS2, het systeem voor burgers, wegvervoer en kleine bedrijven uit te stellen.

Kortom: Mansholt destijds en Timmermans vandaag roeien vol overtuiging met hun opvattingen tegen de stroom in.

Dr. Jan Werts is journalist en publicist en promoveerde in 1991 op een dissertatie over de Europese Raad. Hij is voor het Montesquieu Instituut de vaste correspondent in Brussel.

• 1) 

  Johan van Merriënboer, Mansholt. Een biografie, 2006, blz. 385. De Mansholtkant hier verder gebaseerd op mijn interviews met hem.
• 2) 

  Van Merriënboer, blz. 384.