De Vredesraad van president Trump: een spookkasteel

Met de nodige bombarie ontving president Trump op 22 januari 2026 in Davos hoge leiders van staten in geselecteerde tweetallen op het podium om met hem de akte van de nieuwe Vredesraad te ondertekenen. Zo werden zij lid van de door Trump opgerichte ‘Board of Peace’. In Davos is deze gepresenteerd als een nieuwe internationale organisatie. Nu hebben we internationale organisaties in vele soorten en maten en afhankelijk van de definitie kunnen dat er rijp en groen wel tussen de 750 en 1000 zijn. Een rode draad is dat een internationale organisatie bij geschreven overeenkomst (verdrag) opgericht is, één of meer publieke doelstellingen heeft en twee of meer staten of andere internationale organisaties als leden telt. Nu aan Trumps Vredesraad een akte ten grondslag ligt, die inmiddels door 26 staten is ondertekend en vredeshandhaving ten doel heeft, kan de Vredesraad als een nieuwe internationale organisatie worden bestempeld. Maar een merkwaardige club is het wel.

Aanvankelijk Vredesraad voor Gaza

De achtergrond is een Vredesraad voor Gaza, die nota bene in Veiligheidsraadresolutie 2803 van 17 november 2025 verankerd is. Dit als onderdeel van Trumps 20-puntenplan om een alomvattende vrede in Gaza tot stand te brengen, mede op basis van een Saoedi-Frans voorstel. De 20 punten voorzien onder meer in: (1) een overgangsbestuur voor Gaza onder leiding van president Trump; (2) volledige hervatting van humanitaire hulp in samenwerking met VN, Rode Kruis en Rode Halve Maan; (3) wederopbouw en ontwikkeling van Gaza in samenwerking met de Wereldbank en andere financiële instellingen via een Trust Fund, bestuurd door de donors ervan; en (4) een tijdelijke Internationale Stabilisatiemacht (ISF) onder een verenigd commando dat acceptabel is voor de Vredesraad en nauw samenwerkt met Egypte en Israël. Deze ISF krijgt een breed takenpakket, waaronder het stabiliseren van de veiligheidssituatie, de demilitarisering van Gaza, de ontmanteling van Hamas en vernietiging van zijn gehele terroristische en offensieve infrastructuur waaronder de tunnels, en de afname en permanente vernietiging van wapens van ‘niet-statelijke entiteiten’. Daarbij geeft de VN-Veiligheidsraad de lidstaten die samenwerken in de Vredesraad en de ISF toestemming om “alle noodzakelijke maatregelen” (diplomatiek jargon voor desnoods gewapend geweld) in te zetten. Zij moeten hun mandaat in overeenstemming met internationaal recht, inclusief internationaal humanitair recht, uitvoeren.

“Authorizes Member States working with the BoP and the BoP to estabish a temporary International Stabilization Force (ISF) in Gaza to deploy under unified command acceptable to the BoP, …and to use all necessary measures to carry out its mandate consistent with international law, including international humanitarian law.” (S/RES/2803, para. 7, 17 november 2025)

Dit mandaat geldt tot 31 december 2027 en de Vredesraad moet iedere zes maanden schriftelijk aan de Veiligheidsraad rapporteren.

Het 20 puntenplan werd als bijlage opgenomen bij de Resolutie 2803 van de Veiligheidsraad, onder de nogal pompeuze titel 'President Donald J. Trump’s Comprehensive Plan to End the Gaza Conflict’. Punt 1 ervan is dat Gaza een gederadicaliseerde terreurvrije zone zal zijn die geen bedreiging voor zijn buren vormt; punt 3 dat bij aanvaarding van dit voorstel “de oorlog onmiddellijk zal eindigen”; punt 4 dat binnen 72 uur alle Israëlische gijzelaars, in leven of hun stoffelijke resten, aan Israël zullen worden overgedragen. Hamasleden die zich bekeren tot vreedzame co-existentie en hun wapens inleveren kunnen amnestie krijgen met desgewenst een veilige doortocht naar derde landen (punt 6). “Apolitieke Palestijnen” en internationale deskundigen zullen in samenwerking met de Vredesraad Gaza gaan besturen, onder leiding van president Trump en andere regeringsleiders, waaronder voormalig Brits premier Tony Blair (punt 9). Een panel van deskundigen zal ook het Trump Ontwikkelingsplan om Gaza te herbouwen nieuw leven inblazen, naar het voorbeeld van “some of the thriving modern miracle cities in the Middle East” (punt 10); zie hier de droom van Trump en zijn vastgoedvrienden voor een “Rivièra van het Midden-Oosten”. Hamas zal geen enkele rol in het bestuur van Gaza meer vervullen en zijn militaire infrastructuur en wapenproductiefaciliteiten zullen worden vernietigd (punt 13). Als dat alles is gebeurd, zal het Israëlische leger (de IDF) zich uit Gaza terugtrekken op basis van ijkpunten en tijdsschema’s die zijn overeengekomen tussen dezelfde IDF, de ISF, de staten die garant staan en de VS (punt 16).

Naarmate de wederopbouw en de ontwikkeling goed vordert en de Palestijnse Autoriteit (in het leven geroepen in de Oslo-akkoorden) zich te goeder trouw heeft hervormd, “the conditions may finally be in place for a credible pathway to Palestian self-determination and statehood, which we recognize as the aspiration of the Palestinian people” (punt 19). Hier is echter “zelfbeschikking van volken”, als het voor de Palestijnen zo vaak bevestigde beginsel en de basis van de tweestaten-oplossing, geheel ondergeschikt gemaakt aan de beoordeling van de situatie in het gebied door enkele betrokken landen onder leiding van Amerika, buiten de VN en ook buiten de Palestijnen zelf om. Dit is in strijd met het internationale recht. Van deze en andere open einden hangt het Vredesplan losjes aan elkaar. Wie het debat in de Veiligheidsraad voorafgaand aan de stemming leest, ziet dat vele leden van de Veiligheidsraad zich zorgen maakten en deze tegenstijdigheden en vaagheden benoemden. Toch wilden zij, wellicht uit oorlogsmoeheid en bij gebrek aan beter, de kans op een onmiddellijk staakt-het-vuren niet in de weg staan en het vredesplan een kans geven. Ook China en Rusland brachten bewust géén veto maar een onthouding uit. De stemuitslag was daarmee 13 voor, geen tegen, bij twee onthoudingen. Diverse staten, waaronder Nederland bij monde van minister Van Weel, toonden belangstelling om in te gaan op de uitnodiging van Amerika om zich aan te sluiten voor de wederopbouw van Gaza.

De vertegenwoordigers van menige staat zullen echter van verbazing van hun stoel gevallen zijn toen ruim twee maanden later president Trump in Davos de werkingssfeer van de Vredesraad enorm veralgemeniseerde, zichzelf tot president voor het leven uitriep, Engels als voertaal van de organisatie bepaalde en het hoofdkwartier aanvankelijk vestigde in Mar-a-Lago (gelegen aan de ‘Golf van Amerika’) en later het Secretariaat naar Washington verplaatste. Het logo lijkt sprekend op dat van de VN, maar nu omringen de olijftakken niet de wereldbol maar Noord-Amerika. Gekker kan het niet. Vooralsnog hebben 26 staten zich aangesloten, waaronder: uit Europa Albanië, Bulgarije, Hongarije en Wit-Rusland; uit Latijns-Amerika Argentinië, El Salvador en Paraguay; uit het Midden-Oosten Israël, Jordanië, Qatar, Saoedi-Arabië en de VAE; uit Afrika Egypte en Marokko; uit Azië onder meer Indonesië, Pakistan, Turkije en Vietnam. In de oprichtingsakte ontbreekt iedere verwijzing naar de VN. Indien president Trump de nieuwe brede opzet van de Vredesraad doorzet, dreigt het gevaar niet alleen van een alternatieve, éénhoofdige Veiligheidsraad maar ook het disfunctioneren van de Vredesraad voor Gaza omdat vele staten zich – ook na alle bedreigingen tegen Groenland en Canada – wel twee keren zullen bedenken nog langer met zo’n spookachtige Vredesraad in Mar-a-Lago of Washington in zee te gaan.

Nico Schrijver is emeritus-hoogleraar internationaal recht Universiteit Leiden, oud-Eerste Kamerlid en voormalig staatsraad.