bron: Arend van Dam
De Hofvijver is de maandelijkse uitgave van het Montesquieu Instituut met beschouwingen, opinies, columns en achtergronden uit Den Haag en Brussel. De Hofvijver bevat een variatie aan artikelen, bijpassende lijstjes en een hoofdplaat.
De redactie wordt gevormd door medewerkers van het Montesquieu Instituut en zijn partners.
Aanmelden voor De Hofvijver
Inhoud
Jaargang 16, 2026
Grenzen van de democratie
30 maart 2026, jaargang 16 nummer 174
Een selectie:
Aan de slag
23 februari 2026, jaargang 16 nummer 173
Een selectie:
- Bedenkingen bij het coalitieakkoord: hoe centrale sturing gaat vastlopen in het Haagse moeras
- Vrede in een tijdperk van ‘sloopkogelpolitiek’
bron: Arend van Dam
Macht, structuur en stabiliteit
26 januari 2026, jaargang 16 nummer 172
Een selectie:
Jaargang 15, 2025
Europa op een kruispunt
18 december 2025, jaargang 15 nummer 171
Een selectie:
- Veiligheidsstrategie of oorlogsverklaring? De Amerikaanse aanval op het liberaal-democratische Europa
- Europese verkiezingsregulering: het papier en de praktijk
Formeren en vertegenwoordigen
24 november 2025, jaargang 15 nummer 170
Een selectie:
- Geen vredesplan, maar een verdienmodel
- Beginnen met 'de inhoud' en coalitiekeuze uitgesteld: historische referenties
Eerste indrukken: heet van de naald
3 november 2025, slotnummer verkiezingsreeks
Een selectie:
Laatste loodjes: ervaringen van campagneleiders
27 oktober 2025, verkiezingsnr. 6
Een selectie:
Programma's en praatjes
20 oktober 2025, verkiezingsnr. 5
Een selectie:
- Er is een coalitie over het midden nodig na de campagnepolitiek van de aandacht
- Rechtsstaat en rechtsstatelijkheid
Uitsluiten: wie wel en niet mee mag doen
13 oktober 2025, verkiezingsnr. 4
Een selectie:
- Uitsluiten van partijen voor de formatie: een historisch perspectief
- Uitspreken coalitievoorkeuren staat ver af van volwaardig stembusakkoord
bron: Rob Bogaerts / Anefo / Commons
Lijsttrekkers onder de loep
6 oktober 2025, verkiezingsnr. 3
Een selectie:
Data achter democratie
29 september 2025, nr. 169
Een selectie:
Betekenisvolle Prinsjesdag (?)
22 september 2025, verkiezingsnr. 2
Een selectie:
- Laat het wolligheidsrecord van de Troonrede een politiek keerpunt zijn
- Oplossen begrotingspuzzel vraagt om keuzes in de zorg en bij defensie
De geuren en kleuren van politieke partijen
15 september 2025, verkiezingsnr. 1
Een selectie:
bron: Kieskompas
Bevoegdheden, formatie en bestuurlijke ambities
25 augustus 2025, nr. 168
Een selectie:
- Kamervragen als campagnemiddel
- Demissionair doorregeren: de uitzondering die de (vertrouwens)regel bevestigt
bron: Arend van Dam
Campagne in komkommertijd
28 juli 2025, nr. 167
Een selectie:
bron: Rob Croes / Anefo
Internationale politiek in Den Haag
30 juni 2025, nr. 166
Een selectie:
Haagse politieke puzzels
26 mei 2025, nr. 165
Een selectie:
Werken aan vrijheid
28 april 2025, nr. 164
Een selectie:
bron: Arend van Dam
In de verdediging
31 maart 2025, nr. 163
Een selectie:
- Opkomst en ondergang van de Europese Defensiegemeenschap, 1950-1954
- Kabinet-De Wever: een beeld zegt meer dan duizend woorden
De geschiedenis als gids voor Europa
24 februari 2025, nr. 162
Een selectie:
- Constitutioneel/rechtsstatelijk vandalisme?
- Niet Poetin, maar Trump als genadeklap voor de Europese veiligheidsarchitectuur
Weerbaarheid van de Rechtsstaat
27 januari 2025, nr. 161
Een selectie:
- Democratie en rechtsstaat: doe nu wat wel werkt
- Een serieuze rechtsstaat moet uitgangspunt zijn van élke politieke partij
Jaargang 14, 2024
Een bewogen jaar in de EU
19 december 2024, nr. 160
Een selectie:
bron: European Commission
Een jaartje verder: de vuurpijlen van Wilders
25 november 2024, nr. 159
Een selectie:
- Migratie overstemt alles, maar waarom?
- Hoorzittingen in het EP: in Brussel gloeit de grill, maar niet in Den Haag
Asielbeleid: tussen droom en daad
28 oktober 2024, nr. 158
Een selectie:
bron: RVD/Valerie Kuypers
Het kabinet-Schoof en het noodrecht
30 september 2024, nr. 157
Een selectie:
bron: Arend van Dam
Het nieuwe kabinet gaat van start
26 augustus 2024, nr. 156
Een selectie:
bron: RVD/Valerie Kuypers
Hoe gaan we de zomer in?
24 juni 2024, nr. 155
Een selectie:
bron: Arend van Dam
De EU na de komende verkiezingen
27 mei 2024, nr. 154
Een selectie:
De staat van de EU 2019-2024
29 april 2024, nr. 153
Een selectie:
- Uiterst rechts in Europa: verdeeld maar springlevend
- Hoe de democratie de Europese tanker nu bijstuurt
bron: The Council of the European Union
Op weg naar een 'nieuw' soort kabinet
25 maart 2024, nr. 152
Een selectie:
bron: Geheugen van Nederland/IISG
Stapjes in de formatie: over rechtsstaat en 'etiketten'
26 februari 2024, nr. 151
Een selectie:
Radiostilte
29 januari 2024, nr. 150
Een selectie
bron: Nationaal Archief
Jaargang 13, 2023
Europa special
18 december 2023, nr. 149
Webversie
Een selectie
bron: Arend van Dam
Onervaren Tweede Kamer
27 november 2023, nr. 148
Webversie
Een selectie
bron: Arend van Dam
'Doet de Grondwet wat ze moet doen?'
3 november 2023, nr. 147
Webversie
Een selectie
bron: Arend van Dam
Weer veel nieuwe gezichten
30 oktober 2023, nr. 146
Webversie
Een selectie:
- Weer veel nieuwe gezichten: Haagse carrousel draait op volle toeren
- Europese Unie: verdeeld Europa moeizaam op zoek
‘Troonrede wolliger dan ooit’
25 september 2023, nr. 145
Een selectie:
bron: Arend van Dam
Nieuw Sociaal CDA?
28 augustus 2023, nr. 144
Een selectie:
bron: Arend van Dam
‘Kamer op zoek naar zichzelf’
26 juni 2023, nr. 143
Een selectie:
Traagheid op provinciehuizen
30 mei 2023, nr. 142
Een selectie:
bron: Arend van Dam
'Populistische trekken bij BBB'
24 april 2023, nr. 141
Een selectie:
- Waar staat de BoerBurgerBeweging?
- De BoerBurgerBeweging: een agrarische belangenpartij met populistische trekjes
'Rutte maakt zich te klein'
27 maart 2023, nr. 140
Een selectie:
- Waar gaat Nederland heen met de minister-president?
- Nederland in de ban van BBB? Vermijd de Fortuyn-fuik
'Spanningen in Eerste Kamer?'
27 februari 2023, nr. 139
Een selectie:
- Het belang van de Eerste Kamerverkiezingen wordt als regel overschat
- Waterschapsverkiezingen: steeds meer te kiezen?
bron: Charles Boost, dagblad De Tijd
'Tegen lobbyende ex-ministers'
30 januari 2023, nr. 138
Een selectie:
bron: Eerste Kamer/Hans Kouwenhoven
Jaargang 12, 2022
'Europa: succes met een bijsmaak'
19 december 2022, nr. 137
Een selectie:
bron: Arend van Dam
'VVD onder groeiende druk'
28 november 2022, nr. 136
Een selectie:
bron: Opland, De Volkskrant
‘Regels stellen en isoleren’
31 oktober 2022, nr. 135
Een selectie:
- Regels stellen en isoleren: hoe om te gaan met Forum voor Democratie?
- Extremisme als verlammende lachspiegel van de democratie
bron: Arend van Dam
‘Toch nog veel wolligheid’
26 september 2022, nr. 134
Een selectie:
bron: Arend van Dam
‘Riskante democratische slijtage’
29 augustus 2022, nr. 133
Een selectie:
- Parlementair onbehagen, een riskante vorm van democratische slijtage
- Een goede vertegenwoordiging is een functionele vertegenwoordiging
‘Rutte IV onbestemd’
27 juni 2022, nr. 132
Een selectie:
bron: PDC
'Lijsttrekker als reddingsboei'
30 mei 2022, nr. 131
Een selectie:
- Over vacuüm en fusie: de toekomst van VVD, CDA en PvdA
- Bestuurlijke barakken: Thorbecke wilde die vast niet
bron: Arend van Dam
'Kamer, wat nu?'
25 april 2022, nr. 130
Een selectie:
- Een berisping, een aanwijzing, en nu?
- De EU en het lidmaatschap van Oekraïne: Tussen geopolitiek, bureaucratie en morele plicht
bron: Arend van Dam
'Nauwelijks versplintering in gemeenteraden'
28 maart 2022, nr. 129
Een selectie:
bron: Kevin Bergenhenegouwen (Fotograaf)
‘Meer regie door Kamervoorzitter’
28 februari 2022, nr. 128
Een selectie:
- Als een krantenverslag: eerste impressies bij het onderzoek van OVV naar de aanpak van de coronacrisis
- Digitale knokploegen: een bedreiging voor de democratische rechtsstaat
bron: Arend van Dam
‘Gebutst aan de startstreep’
31 januari 2022, nr. 127
Een selectie:
- ‘Gebutst aan de startstreep’. Geen wittebroodweken voor regeringscoalitie
- De proportionaliteit van het coronabestrijdingsbeleid
bron: tekenaar: samson (Vrijheid en Democratie, 20-10-1956)
Jaargang 11, 2021
‘Europa: woelig en toch stabiel’
20 december 2021, nr. 126
Een selectie:
‘Ambtelijke dienst te politiek’
29 november 2021, nr. 125
Een selectie:
- Een nieuwe bestuurlijke cultuur en de ambtelijke dienst: vier aanbevelingen
- Omgang met uiterst rechts: isoleren of confronteren?
bron: Nationaal Archief/Fotocollectie Anefo
‘Te veel iedâh voâh zèn ège’
25 oktober 2021, nr. 124
Een selectie:
bron: Arend van Dam
‘Troonrede ongekend wollig’
27 september 2021, nr. 123
Een selectie:
- Troonrede 2021: demissionair, maar ongekend wollig
- Het dedain van de politiek ten opzichte van onze Grondwet
bron: Arend van Dam
‘Trossen overrijpe bananen’
30 augustus 2021, nr. 122
Een selectie:
bron: Arend van Dam
‘Weg van de waan van de dag’
28 juni 2021, nr. 121
Een selectie:
‘Toch een grotere Tweede Kamer?’
31 mei 2021, nr. 120
Een selectie:
bron: Arend van Dam
‘Over een andere boeg’
26 april 2021, nr. 119
Een selectie:
- Noodkreet over ons openbaar bestuur
- Hoe geheim zijn de ministerraadnotulen? Openbaarmaking, regels en precedenten
bron: IISG
‘Teloorgang van de volkspartij’
29 maart 2021, nr. 118
Een selectie:
‘Gedoodverfde winnaar, geen tweestrijd’
15 maart 2021, nr. 117
Verkiezingsnummer
Een selectie:
‘Nieuwe wijn in oude zakken’
22 februari 2021, nr. 116
Een selectie:
- Prognose samenstelling nieuwe Tweede Kamer: nieuwe wijn in oude zakken
- Te laat, te vroeg, niet gecoördineerd? Te gemakkelijke kritiek op VWS
bron: Collectie SPAARNESTAD PHOTO/Het Leven
‘In de schaduw van het Capitool’
25 januari 2021, nr. 115
Een selectie:
- Het Capitool werd bestormd: zou het Binnenhof kunnen volgen?
- Zwoegen in het vooronder. Kamer moet met zichzelf aan de slag voor een nieuwe koers
bron: Arend van Dam
Jaargang 10, 2020
'Onder druk wordt alles vloeibaar'
21 december 2020, nr. 114
Een selectie:
‘Slager keurt eigen vlees’
30 november 2020, nr. 113
Een selectie:
‘Grote solidariteit binnen Europa’
26 oktober 2020, nr. 112
Een selectie:
- Europese solidariteit in tijden van corona; veel draagvlak onder EU-burgers
- Machiavelli in Washington
bron: Nationaal Archief (Rob Bogaets, 1989)
‘Troonrede steeds wolliger’
28 september 2020, nr. 111
Een selectie:
- Troonrede 2020: Aandacht voor de crisis, maar welke?
- Wilders en de 'laffe rechters'. Over de populistische visie op de rechtsstaat
bron: Flickr Mark Rutte
Special ministeriële verantwoordelijkheid: ‘Tegen de verrommeling’
31 augustus 2020, nr. 110
Een selectie:
- Ongevraagd advies Raad van State: werkt de ministeriële verantwoordelijkheid nog goed?
- Ministeriële verantwoordelijkheid als kern
bron: PDC/Edgar Hoedemaker
‘Kleurloos parlement’
29 juni 2020, nr. 109
Een selectie:
bron: Tom Janssen, Trouw 20 mei 1988
‘Belastingdienst achter tralies?’
25 mei 2020, nr. 108
Een selectie:
bron: privé collectie
Politieke godsvrede kantelt in coronacrisis
27 april 2020, nr. 107
Een selectie:
- Politieke godsvrede nadert einde: na crisismaand brokkelt stabiliteit af
- Kunnen we zonder fysieke parlementaire vergaderingen?
bron: Helma Lodders
‘Het kan verkeren’
30 maart 2020, nr. 106
Een selectie:
‘Geen ongecontroleerd politiek primaat’
24 februari 2020, nr. 105
Een selectie:
- Een rechterstaat?
- Nederland Commissieland: over de aanhoudende bestuurlijke populariteit van adviescommissies
bron: Collectie Jordaan / Atlas van Stolk.
‘Opmerkelijk parlementair jaar’
27 januari 2020, nr. 104
Een selectie:
bron: ANPFOTO/G. V.D. WERFF, 1948
Jaargang 9, 2019
‘Europa in de overgang’
16 december 2019, nr. 103
Een selectie:
- Waarom de echte Brexit-ellende nu pas begint
- Verandering en politisering in Europa: een ronde langs de lidstaten
bron: Rytis Daukantas. Cartoon oorspronkelijk gepubliceerd op POLITICO.eu
Kritische reflectie Binnenhof
25 november 2019, nr. 102
Een selectie:
'Europa's ongemakkelijke coalitie'
28 oktober 2019, nr. 101
Een selectie:
'Europa's ongemakkelijke coalitie'
30 september 2019, nr. 100
Een selectie:
- Vermijdende communicatie kenmerkt Troonredes Rutte III
- Kaf en koren. Ter gelegenheid van de honderdste Hofvijver
bron: Arend van Dam
'Stevig in het zadel'
26 augustus 2019, nr. 99
Een selectie:
- Kabinetten verdwijnen, partijen vergaan, maar Rutte blijft eeuwig bestaan
- Machiavelli's lessen voor populisten
bron: Evert Jan Daniëls
‘Tenminste houdbaar tot 2021’
24 juni 2019, nr. 98
Een selectie:
- Tenminste houdbaar tot 2021...Over de expiratiedatum van een minister-president
- Zullen Nederlanders hun Europarlementariërs in 2024 wel kennen?
bron: Jan Schinkelshoek
‘Europa versterkt? Of juist verzwakt?’
27 mei 2019, nr. 97
Een selectie:
- Spanje's politieke middenveld is een stille dood gestorven
- De omslachtigheid van Grondwetsherzieningen
‘Eerste Kamer als vanouds’
29 april 2019, nr. 96
Een selectie:
bron: Centrum voor Parlementaire Geschiedenis
Eerste Kamer nieuwe stijl?
25 maart 2019, nr. 95
Een selectie:
bron: Paul Thomas
'Kamer actiever. Maar ook effectiever?'
25 februari 2019, nr. 94
Een selectie:
'Geschipper in de Eerste Kamer'
28 januari 2019, nr. 93
Een selectie:
Jaargang 8, 2018
'Europa is af'
17 december 2018, nr. 92
Een selectie:
'Zwarte Piet als splijtzwam'
26 november 2018, nr. 91
Een selectie:
'Geen uitvluchten of voorwendsels'
29 oktober 2018, nr. 90
Een selectie:
'Troonrede met veel oubolligheid'
24 september 2018, nr. 89
Een selectie:
'Gedragscode voor Kamerleden'
27 augustus 2018, nr. 88
Een selectie:
'Rutte III niet zo traag'
25 juni 2018, nr. 87
Een selectie:
- Tussen beleefdheidsbezoek en liefdesverklaring: De ontwikkeling van de Europese Visie van Mark Rutte
- De nieuwe politiek van Italië
‘Pas op met sober wachtgeld’
28 mei 2018, nr. 86
Een selectie:
- Een conservatief scheepje op de progressieve golven
- De EU en de nationale rechtsstaat: the carrot or the stick?
bron: Opland
'Informateur als ijsbreker'
30 april 2018, nr. 85
Een selectie:
'Versplintering: het nieuwe normaal?'
26 maart 2018, nr. 84
Een selectie:
- De kiezer als consument. Een prille analyse van de gemeenteraadsverkiezingen
- Merkel IV: Niederländische Verhältnisse?
'Politieke partijen hebben kansen'
26 februari 2018, nr. 83
Een selectie:
- Waarom stemmen kiezers op lokale partijen
- Parlementsverkiezingen in Italië: Het begin van een stabiele instabiliteit?
bron: DNPP
'Integriteit: zaak van parlement'
29 januari 2018, nr. 82
Een selectie:
- Het eerste jaar(tje) Tweede Kamer: Wacht op onze daden
- Bulgarije: Europa’s ‘minst gewilde partner’ aan het roer
Jaargang 7, 2017
'Bij gebrek aan beter...'
18 december 2017, nr. 81
Een selectie:
'Zoektocht naar compromis'
27 november 2017, nr. 80
Een selectie:
bron: PDC
'Niet zo stabiel'
30 oktober 2017, nr. 79
Een selectie:
'Geen gemiddelde troonrede'
25 september 2017, nr. 78
Een selectie:
- Kamervragen: de voortzetting van de verkiezingscampagne met andere middelen?
- Duitse verkiezingen: Nederlandse toestanden?
'Troonrede wordt niet saai'
28 augustus 2017, nr. 77
Een selectie:
Links is niet links meer
26 juni 2017, nr. 76
Een selectie:
Kabinet-zonder-al-te-veel-programma
29 mei 2017, nr. 75
Een selectie:
'Kiesrecht werkt zo gek nog niet'
24 april 2017, nr. 74
Een selectie:
Voor een carrière moet je het niet doen
27 maart 2017, nr. 73
Een selectie:
- Een terugblik op de eerste week van de kabinetsformatie
- Column Caspar van den Berg & Daniëlle van Osch: Lost in translation
Onervaren Tweede Kamer
16 maart 2017, verkiezingnummer 5
Een selectie:
Dokter in de Kamer
14 maart 2017, verkiezingnummer 4
Een selectie:
Kamerlid van je keus
10 maart 2017, verkiezingnummer 3
Een selectie:
Helft vrouwen? Nog niet
7 maart 2017, verkiezingnummer 2
Een selectie:
Kamer vol Randstad
2 maart 2017, verkiezingnummer 1
Een selectie:
't Is not the economy, stupid
27 februari 2017, nr. 72
Een selectie:
'Met een korrel zout'
30 januari 2017, nr. 71
Een selectie:
Jaargang 6, 2016
'2017 als verloren jaar'
19 december 2016, nr. 70
Een selectie:
'Deugdelijke peilingen'
28 november 2016, nr. 69
Een selectie:
'Lijsttrekkersverkiezingen riskant'
31 oktober 2016, nr. 68
Een selectie:
'Lijsttrekkersverkiezingen riskant'
26 september 2016, nr. 67
Een selectie:
Slapende reus wordt wakker
Juncker's State of the Union
'Lol van het lekken'
29 augustus 2016, nr. 66
Een selectie:
- Koningshuis en sport: al twee eeuwen een gouden combinatie
- Campagnestrijd Tweede Kamerverkiezingen 2017
'Euro-enthousiasme - met mate'
27 juni 2016, nr. 65
Een selectie:
- Wat Nederlandse ambtenaren vinden van de EU
- Brexit maakt van Groot-Brittannië een verdeeld koninkrijk
Verkiezingsprogramma's: 'niemand leest ze
30 mei 2016, nr. 64
Een selectie:
Uitdijende antiterrorismewetten
25 april 2016, nr. 63
Een selectie:
- Hakkelende ministers: de één bungelt, de ander valt
- Waarom was de opkomst bij het Oekraïnereferendum zo laag?
'Koopman wint altijd'
29 maart 2016, nr. 62
Een selectie:
- De moeizame slag om het publiek vertrouwen
- Politieke memoires en psychologische zelfanalyse: de autobiografie van Femke Halsema
'Europscepsis bedreigt Oekraïne'
29 februari 2016, nr. 61
Een selectie:
'Fatsoenlijk onderzoek - graag'
25 januari 2016, nr. 60
Een selectie:
Jaargang 5, 2015
'Fatsoenlijk onderzoek - graag'
21 december 2015, nr. 59
Een selectie:
- De waarde van de EU
- Tussen Scylla en Charybdis: hoe verbindt het Nederlandse voorzitterschap de burger bij Europa?
'Parijs in Nederland'
30 november 2015, nr. 58
Een selectie:
'Dit is het moment...'
26 oktober 2015, nr. 57
Een selectie:
'De Volksvertegenwoordiging'
21 september 2015, nr. 56
Een selectie:
- Troonrede anno 2215 - Leden van de Staten-Generaal!
- Beelden door de jaren heen: interviews met oud-Kamerleden
'Zomerstilte aan Binnenhof'
31 augustus 2015, nr. 55
Een selectie:
'Schijn des kwaads'
31 augustus 2015, nr. 54
Een selectie:
'Toekomst voor eenmanspartij'
1 juni 2015, nr. 53
Een selectie:
'Eerste Kamer geen hindermacht'
28 april 2015, nr. 52
Een selectie:
'Blokkerende minderheid in Senaat'
30 maart 2015, nr. 51
Een selectie:
'Kiezers, bedenk...'
23 februari 2015, nr. 50
Een selectie:
- Provinciale Staten verkiezingen of toch Eerste Kamer verkiezingen?
- Provinciale statenverkiezingen als nationaal referendum?
'Links kleiner en verdeelder'
26 januari 2015, nr. 49
Een selectie:
Jaargang 1 t/m 4
Via onderstaande link zijn de nummers te vinden die tussen 2011 en 2014 verschenen zijn.
Meer informatie
De Hofvijver is een maandelijkse nieuwsbrief van het Montesquieu Instituut waarin actualiteiten worden gekoppeld aan onderzoek en achtergrondinformatie, aangeleverd door het MI en haar partners. Het doel van de nieuwsbrief is de activiteiten van het MI onder een breed publiek bekend te maken.
Vragen, reacties of suggesties ontvangen wij graag via het e-mailadres dehofvijver@montesquieu-instituut.nl.